Hoe Viktor Orbán de pion van Poetin in Europa werd: 'Hij is enkel geïnteresseerd in macht en rijkdom'
In dit artikel:
Op het Europese toneel is Viktor Orbán uitgegroeid van beloofde liberaal tot de meest hardnekkige binnenlandse blokkade van de EU: hij blokkeert steun aan Oekraïne, zoekt toenadering tot Poetin, Xi en Trump, en bouwt in eigen land een systeem van persoonlijke macht en vriendjeskapitalisme. Dat beeld kwam scherp naar voren tijdens de Europese Raad van 19 maart, waar Orbán – omringd door internationale pers – wekenlang de onderhandelingen verstoorde door een cruciale lening van ongeveer 90 miljard euro aan Oekraïne tegen te houden.
Orbán begon als jong politicus die in 1989 het Sovjetoptreden bestreed en in 1998 premier werd. Zijn ommekeer begon echter al in de jaren 90: Fidesz schoof rechts en Orbán transformeerde van liberaal jongerenleider tot nationalistische staatsman. Na het verlies in 2002 verstevigde hij zijn greep op de partij; sinds de landslide-winst van 2010 regeert hij met een constitutionele hervorming die de uitvoerende macht uitbreidde en de checks-and-balances verzwakte.
Economisch en geopolitiek koos Orbán steeds bewuster voor de "oosterse opening": nauwe banden met Rusland en China leverden Hongarije leningen en investeringen op, zoals de miljardenlening voor de uitbreiding van de Paks-kerncentrale. Critici spreken van bewuste afhankelijkheid: door Russische deals is Hongarije sterk afhankelijk geworden van energie uit het oosten, wat Brussel zorgen baart over strategische invloed. Tegelijkertijd bouwde Orbán een binnenlands netwerk van loyale zakenpartners en familieleden die fortuinen vergaarden terwijl veel Hongaren relatief arm bleven; dit patroon voedt aantijgingen van grootschalige corruptie en vriendjespolitiek.
Politiek bouwde Orbán het concept van de 'illiberale democratie' uit, met het nationaal belang boven individuele vrijheidsrechten. In de praktijk leidde dat tot aantasting van persvrijheid, rechterlijke onafhankelijkheid en lhbtq-rechten, en tot herhaalde confrontaties met de EU. De Europese Commissie en het Parlement reageerden door betalingen uit subsidies en fondsen te bevriezen – ruim miljarden euro’s die ook de Hongaarse economie raken. Desondanks zet Orbán zijn koers voort, recentelijk met een strategisch partnerschap met China en de aanhoudende vriendschappelijke omgang met Poetin.
De huidige politieke spagaat kent directe gevolgen voor Europa: Orbáns blokkade van wapen- en geldsteun voor Oekraïne frustreert gezamenlijke EU- en NAVO-inspanningen tijdens een veiligheidscrisis. Binnen het Europees Parlement en onder regeringsleiders groeit het gevoel dat Hongarije niet langer een betrouwbare partner is; sommige politici noemen hem in die zin een 'Trojaans paard' dat toegang geeft tot autoritaire invloeden waar de EU juist tegen wil beschermen.
De uitslag van de komende parlementsverkiezingen, aanstaande zondag, is daarom van groot gewicht. Een overwinning van de Orbán-vijand Péter Magyar zou ruimte kunnen geven voor normalisering van relaties met Brussel. Blijft Orbán aan de macht, dan lijkt verdere confrontatie onvermijdelijk: van strenger toezicht en financiële sancties tot het onderwerp maken van Hongaars stemrecht binnen EU-instellingen. Voor Europa staat veel op het spel: de vraag is of men de binnenlandse verharding van één lidstaat zal accepteren of met harde maatregelen terugschakelt om gemeenschappelijke waarden en veiligheid te beschermen.