Hoe uit steenkoolmijnen van Limburg uniek mediterraan ecosysteem in midden van Hoge Kempen is ontstaan

In dit artikel:

De mijnterrils in de Hoge Kempen vormen een opvallend ecosysteem dat op warme, droge Zuid-Europese heuvels lijkt. De kunstmatige heuvels ontstonden uit afval van de Limburgse steenkoolmijnen, maar bieden door hun bijzondere bodem en microklimaat plaats aan zowel mediterrane kruiden als zoutminnende kustplanten.

De oorsprong van het gesteente gaat 300 tot 350 miljoen jaar terug, toen België aan de evenaar lag en tropische moerasbossen het gebied bedekten. Begraven plantenresten veranderden onder hoge druk en temperatuur in steenkool. Nadat ingenieur André Dumont in 1901 de Limburgse steenkoolvoorraden ontdekte, werd ongeveer 450 miljoen ton steenkool ontgonnen. De overige schiefer en kalkrijke gesteenten werden op terrils gestapeld.

Het donkere gesteente absorbeert veel zonnewarmte, vooral op de steile zuidhellingen. Water loopt er snel weg, waardoor een warme, droge bodem ontstaat. Op sommige terrils smeult bovendien nog steenkool, waardoor de ondergrond plaatselijk ook in de winter warm blijft. Daardoor groeit er bijvoorbeeld wilde marjolein, een soort die elders in de Kempen nauwelijks voorkomt.

De bodem bevat daarnaast veel magnesium- en calciumzouten. Daardoor kunnen planten als stomp kweldergras en zilte schijnspurrie, die normaal aan de kust groeien, er in het binnenland gedijen. Zaden worden vermoedelijk onder meer door trekvogels aangevoerd en vinden op de terrils geschikte omstandigheden.

De toekomst van deze bijzondere flora is onzeker. Pyriet in het gesteente kan bij contact met water en zuurstof zwavelzuur vormen, waardoor de bodem verzuurt en planten verdwijnen. Volgens professor emeritus Jacob Vangronsveld van UHasselt is geen terril hetzelfde: samen vormen ze een gevarieerd landschap waarin industrieel erfgoed, geologische geschiedenis en bijzondere natuur samenkomen.