Hoe Trump reageert op de kritiek van paus Leo XIV is ongekend: 'Macht tegenover morele waarden'
In dit artikel:
Paus Leo XIV (voorheen de Amerikaan Robert Prevost) heeft zich de afgelopen week scherp gemengd in het werelddebat door leiders aan te spreken op hun oorlogsdrift. Tijdens een wake voor vrede in Vaticaanstad bekritiseerde hij zonder namen te noemen regeringsleiders die geweld rechtvaardigen met religieuze retoriek; zijn woorden waren duidelijk gericht op onder anderen de Amerikaanse president Donald Trump en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. De paus, die bij zijn aantreden vorig jaar begon met de zin „de vrede zij met jullie allen”, zette hiermee nadruk op morele verantwoordelijkheid en zorg voor de medemens.
Trump reageerde fel en bespotte de paus publiekelijk: hij zei geen fan te zijn, noemde hem zwak op binnenlandse veiligheid en slecht in buitenlands beleid, en suggereerde dat Prevost zonder Trump nooit gekozen zou zijn. Die aanval leidde tot brede verontwaardiging binnen delen van de Amerikaanse kerkelijke leiding; bisschop Robert Barron en de voorzitter van de Amerikaanse bisschoppenconferentie Paul Coakley vonden Trumps opmerkingen respectloos en ongepast.
Theologen en kerkhistorici plaatsen de confrontatie in een groter perspectief. Paul van Geest (Tilburg University) wijst erop dat pausen ooit over veel grotere wereldlijke macht beschikten — inclusief het instrument van excommunicatie — maar sinds de negentiende eeuw vooral zijn uitgegroeid tot een soft power: moreel en spiritueel gezag in plaats van politiek en militair overwicht. In die rol spreekt Leo vooral over ethiek en gemeenschapsverbanden, tegenover Trumps meer machtsgerichte, polariserende taal. Jurijn Timon de Vos (Radboud Universiteit) benadrukt dat het nastreven van vrede fundamenteel is voor het christelijk evangelie, en dat kerkelijke autoriteiten daarom grenzen trekken als politieke leiders oorlog verheerlijken.
Binnen de Amerikaanse politiek ontstond ook kritiek op de paus vanuit conservatieve gelederen: vice-president JD Vance vond dat Leo voorzichtiger moest zijn met theologische uitspraken over „rechtvaardige oorlog”, een eeuwenoud begrip dat volgens sommige critici onvoldoende rekening houdt met de moderniteit van massavernietigingswapens. Anderen wijzen erop dat de Katholieke Kerk zich juist in de twintigste eeuw steeds sterker heeft uitgesproken tegen oorlogen om die redenen.
Vaticaanwaarnemers merken op dat de ruzie Leo juist groter zichtbaar maakt voor het wereldpubliek. Vaticaankenner Stijn Fens noemt dit de doorbraak van Leo XIV: zijn optredens, ook op zijn Afrikareis (hij sprak donderdag in Kameroen), zijn beheerst en eloquent. De paus wil echter niet dat het conflict met Trump zijn bezoek aan Afrika overschaduwt; hij wil de aandacht richten op lokale kwesties en de Afrikaanse agenda.
De controverse toont hoe gevoelig de grens blijft tussen religieus-moraal gezag en geopolitieke macht. Voor de paus levert zijn optreden internationale zichtbaarheid en moreel prestige op; voor Trump is het conflict riskant omdat het hem kan vervreemden van grote delen van de Amerikaanse christelijke gemeenschap.