Hoe Trump een Afrikaans land ruïneert - en Musk profiteert
In dit artikel:
Lesotho, een klein koninkrijk met ruim twee miljoen inwoners dat volledig door Zuid‑Afrika is omsloten, kwam vorig jaar plotseling in ernstig economisch en politiek gevaar door beleid uit Washington. Tijdens de State of the Union in maart beschuldigde president Trump het land van het ontvangen van Amerikaanse subsidies voor LHBTIQ+-rechten (een maatregel die in werkelijkheid niet bestond) en kort daarna werden bijna alle Amerikaanse hulpbetalingen gestaakt (rond 10 maart). Op 2 april kondigde Trump vervolgens invoerheffingen aan van aanvankelijk 50 procent op producten uit Lesotho — een klap voor een economie die sterk afhankelijk is van textielexport naar de VS.
De tekstielindustrie, goed voor ongeveer 36.000 banen en een groot deel van de exportinkomsten, levert onder meer spijkerbroeken voor internationale merken. Die sector groeide mede dankzij AGOA, de Amerikaanse vrijhandelsregeling die lange tijd veel Afrikaanse uitvoer naar de VS belastingvrij toeliet. Omdat Lesotho door die industrie een groot handelsoverschot met de VS heeft, gebruikte Washington die handelsbalans als argument om hoge tarieven te rechtvaardigen; de regering in Maseru en lokale ondernemers noemen die berekening oneerlijk, omdat diensten en invoer via Zuid‑Afrika niet in de vergelijking zijn meegenomen.
De directe gevolgen waren ernstig: orders werden uitgesteld of verplaatst, fabrieken sloten tijdelijk deuren, tienduizenden mensen raakten onzeker over hun inkomen, schoolbetalingen vielen weg en de criminaliteit nam toe. De regering riep de noodtoestand uit en voerde noodmaatregelen in om werkloosheid te bestrijden. Lesotho zette vervolgens allerlei stappen om de Amerikaanse houding te versoepelen: het beloofde investeringsvriendelijk beleid, verleende toestemming aan Starlink (een dochter van Elon Musks SpaceX) en onderzocht zelfs of het migranten kon opvangen die de VS wil uitzetten, plus mogelijkheden voor militaire en medische samenwerking — voorstellen die volgens gelekte documenten werden gedaan om de VS gunstiger te stemmen.
In juli werden veel van de oorspronkelijke heffingen teruggebracht naar circa 15 procent, maar de onzekerheid bleef groot. Op 1 oktober verviel AGOA, waardoor tarieven voor kleding opnieuw fors stegen (bijvoorbeeld naar circa 31,5% voor katoen en 47% voor synthetische kleding). Begin december herstartte Washington een deel van de gezondheidssteun, maar veel schade was al aangericht: bedrijven zoeken alternatieve markten en sommige producenten draaien inmiddels op lagere capaciteiten.
Europa en China spelen in deze context verschillende rollen. De Europese Unie profileert zich als betrouwbare partner en beschikt over een handelsrelatie zonder invoerheffingen voor zuidelijk Afrika, plus een bilateraal samenwerkingsbudget voor Lesotho van ongeveer 119 miljoen euro in 2021–2027. Maar Europese steun wordt selectief ingezet en moet aansluiten bij prioriteiten zoals migratiebeperking, toegang tot kritieke grondstoffen en energietransitie; de Commissie laat bovendien weten dat aanvullen van Amerikaanse financieringsgaten alleen gebeurt waar dat de belangen van de EU beschermt. EU‑markten stellen ook strengere sociale en duurzaamheidseisen, en Lesotho heeft technische en energiegerelateerde knelpunten die omschakeling tijdrovend maken.
China vult snel het gat dat de VS deels laat vallen: de Chinese minister van Buitenlandse Zaken bezocht Lesotho en sprak over het afschaffen van invoerrechten op veel producten, uitbreiding van ontwikkelingsprogramma’s en potentiële investeringsakkoorden. Voor Lesotho betekent dat zowel kansen als risico’s: nieuwe investeerders en beurzen kunnen economische ademruimte geven, maar vergroten ook de afhankelijkheid van een andere buitenlandse grootmacht.
Samengevat: het Amerikaanse koerswijziging onder Trump — hulpstops en hoge invoerheffingen — heeft Lesotho hard geraakt doordat het land sterk op de Amerikaanse textielmarkt leunt. Pogingen om naar Europa te verschuiven stuiten op praktische en normatieve obstakels; China reageert wél snel en ambitieus. Lesotho voelt zich vernederd maar probeert de situatie pragmatisch te benutten om buitenlandse investeringen aan te trekken en zijn positie op de wereldkaart te versterken.