Hoe Rusland de wanhoop uitbuit van families van verdwenen Oekraïense militairen
In dit artikel:
"Alle vrouwen gaan door deze foto's", zegt de anonieme Olha — een van de duizenden Oekraïense familieleden die sinds de Russische inval jacht maken op informatie over verdwenen mannen. Haar echtgenoot zit nog in Russische gevangenschap, zo werd haar via Telegram verteld, maar bewijs ontbreekt; dagelijks schuimt ze chatgroepen af, zoekend tussen video’s en foto’s van gevangenen en doden.
Sinds 2022 zijn naar schatting zo’n 80.000 Oekraïners spoorloos geraakt, vooral militairen die gesneuveld of gevangen genomen werden. Volgens internationale regels moet Rusland gegevens over krijgsgevangenen delen en het Rode Kruis toegang verlenen; die verplichtingen worden niet nagekomen, stelt VN-vertegenwoordiger Danielle Bell. Het gevolg is dat familieleden zelf op digitale speurtocht gaan en daarbij vaak terechtkomen op Russische socialmediakanalen die beelden en namen publiceren — en in ruil informatie of ‘hulp’ vragen.
Nieuwsuur onderzocht een aantal van die kanalen, waaronder het Telegram-kanaal 'Schild van Moeders', dat beweert tienduizenden families te hebben geholpen. De organisatie ontbreekt in officiële Russische registers; de site is op naam van een zakenman uit Sint-Petersburg en de beheerderfoto lijkt door AI gemaakt. Medewerker "Dmitri" erkent telefonisch nauwe samenwerking met Russische veiligheidsdiensten. Volgens de Oekraïense inlichtingendienst (HUR) is dat niet verrassend: toegang tot beelden en kampen krijg je alleen via de Russische veiligheidsapparaten. In de praktijk fungeert zo’n initiatief vaak als dekmantel om data te verzamelen en families te manipuleren.
De benadering van achterblijvers schept kwetsbaarheid en chantage. Sommige contactpersonen vragen persoonlijke documenten — waarmee Rusland militaire specialiteit en dienstgegevens kan achterhalen — of eisen informatie en zelfs acties (zoals brandstichting) in ruil voor vermeende hulp. Vasylyna, die haar zoon verloor, kreeg zo’n aanbod en weigerde uit angst voor repercussies en het morele dilemma.
Onderzoek en getuigenissen wijzen daarnaast op zware misstanden in Russische kampen: systematische martelingen, extreme verzwakking door ondervoeding en gebrek aan medische zorg. Olena Beljatsjkova, die families bijstaat, zegt dat gevangenschap vaak neerkomt op langzaam lijden en dat Rusland de onrust onder nabestaanden gebruikt om Oekraïne te destabiliseren. Nieuwsuur’s reportage laat zien hoe digitale manipulatie, onbetrouwbare ‘hulp’kanalen en gebrek aan internationale toegang samen een verwoestende vicieuze cirkel creëren voor families die alleen maar willen weten wat er met hun dierbaren is gebeurd.