Hoe richt je de openbare ruimte beweegvriendelijk in voor mensen met dementie?

In dit artikel:

Het aantal mensen met dementie stijgt aanzienlijk en steeds meer van hen wonen langer zelfstandig thuis, waardoor de buurt een steeds belangrijkere rol krijgt. Naar schatting wonen in 2040 tussen de circa 338.200 en mogelijk 500.000 Nederlanders met dementie; nu woont ongeveer 65% van hen nog thuis. Schaamte en terughoudend gedrag zorgen ervoor dat zij vaak onzichtbaar blijven in de wijk, terwijl juist regelmatige lichaamsbeweging het dementieproces kan vertragen, de motoriek ondersteunt en sociale contacten bevordert.

Mensen met dementie verschillen in hoe zij prikkels verwerken: er zijn degenen die veel willen ontdekken (dolers), mensen die een evenwichtige prikkelverwerking nodig hebben (evenwichtzoekers) en mensen die vooral baat hebben bij een rustige, voorspelbare omgeving (zen-dementerenden). Dit maakt maatwerk in de fysieke omgeving essentieel.

Naast initiatieven die inzetten op sociale ondersteuning — zoals Samen dementievriendelijk van het ministerie van VWS en Alzheimer Nederland — laten onderzoeken zien dat ook de fysieke inrichting van woning, tuin, gebouw en openbare ruimte veel kan bijdragen aan participatie en veiligheid. Voor woningen en gebouwen gaat het erom herkenbaarheid, overzicht en veiligheid te versterken: duidelijke routing, herkenbare ingangen, overzichtelijke indeling en materiaal- en kleurgebruik die oriëntatie ondersteunen. Bij sportaccommodaties en gemeenschappelijke ruimtes geldt hetzelfde principe: vertrouwdheid en toegankelijkheid stimuleren gebruik.

De tuin rondom woningen en zorgcomplexen blijkt extra waardevol. Natuur levert rustige, positieve prikkels; bloemrijke borders, vogels en insecten, gecombineerd met bewegingsmogelijkheden (zoals beweegtuinen), nodigen uit tot wandelen, tuinieren en zintuigelijke beleving. Belangrijk is regelmatig onderhoud en begeleiding of stimulering voor activiteiten, zodat ruimtes daadwerkelijk gebruikt worden.

In de openbare ruimte draait het om herkenbaarheid en duidelijke oriëntatie: samenhangende routing, goede bewegwijzering, rustplekken, veilig oversteekgedrag, verlichting en contrastrijke inrichting helpen mensen met dementie wegwijs te blijven en zich minder kwetsbaar te voelen. Gemeenten spelen hierbij een sleutelrol als partner in het realiseren van dementievriendelijke wijken.

Voor ontwerpers en beleidsmakers zijn er inmiddels diverse hulpmiddelen en richtlijnen beschikbaar om woningen, tuinen en openbare ruimten dementievriendelijk in te richten. Door die fysieke aanpassingen te combineren met sociale steun kunnen mensen met dementie actiever, zelfverzekerder en langer thuis blijven wonen.