Hoe onafhankelijk is tv-dokter en griepprikpromotor Ted van Essen?

In dit artikel:

De belangstelling voor de griepprik in Nederland neemt al jaren af. Volgens Nivel liet in 2009 nog ongeveer driekwart van de 60-plussers en mensen met ernstige aandoeningen zich vaccineren; in het vorige griepseizoen was dat nog ongeveer de helft. Onder gezonde zorgmedewerkers ligt de vaccinatiegraad met 13 tot 28 procent nog lager, aldus het RIVM.

Tv-dokter Ted van Essen voert sinds het begin van het griepprikseizoen in oktober via televisie, radio en kranten campagne voor een hogere opkomst. Hij stelt dat vaccinatie ongeveer 40 procent van de ziekenhuisopnames door griep kan voorkomen en het aantal sterfgevallen vermindert. Ook zouden jaarlijks een miljoen ziektegevallen kunnen worden voorkomen als iedereen die voor de prik in aanmerking komt deze haalt. Van Essen vindt bovendien dat gezonde zorgmedewerkers zich moeten laten vaccineren om kwetsbare patiënten te beschermen.

Oud-huisarts en medisch-epidemioloog Dick Bijl trekt de onafhankelijkheid en de wetenschappelijke onderbouwing van die boodschap in twijfel. Van Essen is voorzitter van de Nederlandse Immunisatiestichting (NIS), die volgens het artikel financieel wordt gesteund door vaccinproducenten als Pfizer, Seqirus, Abbott en Moderna. De stichting lobbyt bij de politiek, benadert patiënten- en ouderenorganisaties en voert publiekscampagnes om de vaccinatiegraad te verhogen. Bijl vindt dat media Van Essen desondanks te vaak als onafhankelijke expert presenteren.

Volgens Bijl laat de wetenschappelijke literatuur zien dat griepvaccins bij 65-plussers de kans op griep slechts met enkele procenten verlagen. Hij stelt dat er geen overtuigend bewijs is dat de prik bij deze groep ernstige ziekte of overlijden voorkomt. Ook zou onderzoek niet aantonen dat vaccinatie van zorgmedewerkers ouderen effectief tegen griep beschermt. Hij baseert zich onder meer op overzichtsonderzoek van epidemioloog Tom Jefferson en collega’s, die sinds de jaren negentig vaccinatiestudies opnieuw beoordeelden. Volgens Bijl waren de uitkomsten telkens vergelijkbaar.

Van Essen wijt het afnemende vertrouwen in vaccins mede aan desinformatie, waaronder berichten over beperkte werking en bijwerkingen. Bijl vindt juist dat die kritiek op onderzoek is gebaseerd en dat overheid en media te weinig aandacht besteden aan de beperkingen van de griepprik. Hij waarschuwt daarnaast voor bijwerkingen. Naast milde griepachtige klachten vermelden de bijsluiters en meldingen bij bijwerkingencentrum Lareb onder meer zenuwuitval, hartklachten en longontsteking. Het gaat daarbij om gemelde of vermoedelijke bijwerkingen; een melding bewijst niet automatisch dat het vaccin de oorzaak is. Het artikel legt de nadruk op Bijls kritiek en bevat geen onafhankelijke reactie van Van Essen of de vaccinproducenten.