Hoe notarisdochter Geertruida Kapteyn-Muysken haar weg zocht in een wereld die haar geen ruimte gunde

In dit artikel:

Geertruida Kapteyn-Muysken (1855-1920) was een denker, publicist en vroege feministe die in de 19de eeuw bleef zoeken naar meer vrijheid voor vrouwen én voor de samenleving als geheel. Maite Karssenberg reconstrueert haar leven in een zorgvuldig opgebouwde biografie, nadat zij toevallig op een brief van Kapteyn-Muysken stuitte tijdens het digitaliseren van een brievencollectie. Uit archieven, dagboeken en honderden brieven blijkt een vrouw die zich verzette tegen de rol van brave huisvrouw en moeder die haar tijd van haar verlangde.

Kapteyn-Muysken werd geboren in 1855 in Hillegom als dochter van een notaris en burgemeester. Ze kreeg een vooruitstrevende opleiding op de eerste middelbare meisjesschool in Haarlem en raakte daar bevriend met vrijdenkende leeftijdsgenoten. Ze schreef over liefde, seksualiteit, huwelijk en de dubbele moraal, en ontwikkelde ideeën over feminisme, solidariteit en maatschappelijke hervorming. Toch liep haar idealisme vaak stuk op de werkelijkheid: na haar huwelijk met ingenieur Albert Kapteyn verhuisde ze naar Londen, waar ze zich opgesloten voelde in gezin en sociale conventies, en ze kampte bovendien met meerdere geestelijke crises en opnames.

Later groeide ze uit tot een uitgesproken antimilitaristische en internationalistische stem. Tijdens de Eerste Wereldoorlog verzette ze zich tegen nationalisme, militarisme en winstdenken, en pleitte ze voor samenwerking tussen landen en een socialere wereldorde. Haar opvattingen brachten haar ook in conflict met feministen als Aletta Jacobs, bijvoorbeeld over een mogelijke vrouwendienstplicht. Karssenbergs boek laat zo zien hoe Kapteyn-Muysken, ondanks persoonlijke tegenslag en maatschappelijke grenzen, koppig bleef vasthouden aan haar geloof in vooruitgang.