Hoe lok je niet-stemmers naar de stembus? 'Mensen zeggen: politici doen toch niks voor ons'
In dit artikel:
In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen zetten gemeenten extra in op groepen die in 2022 massaal wegbleven: daklozen, expats, mensen met een licht verstandelijke beperking en bewoners van achterstandswijken. In Den Haag bijvoorbeeld deelt Straat Consulaat in het centrum het felroze informatiefoldertje “Gemeenteraadsverkiezingen 2026” uit en organiseerde samen met gemeentelijke verkiezingsteams een stemoefendag voor ongeveer twintig bezoekers. Ambtenaren namen een oefenstembus, een stemhokje en uitlegmateriaal mee: hoe veel stembureaus telt Den Haag (255), waar het tellen plaatsvindt (oude Fokker Terminal), en praktische regels zoals de stempasregeling en dat een ID tot vijf jaar verlopen mag zijn.
De Haagse aanpak is ingegeven door cijfers en praktijkproblemen: in 2022 bedroeg de opkomst in Den Haag historisch laag 43,03 procent; Rotterdam scoorde nog lager (38,9%). In Den Haag leven naar schatting 7.200 mensen zonder eigen woning, van wie velen bij het Straat Consulaat binnenlopen voor koffie, administratiehulp of een luisterend oor. Voor deze groep vormen praktische barrières een groot obstakel: het ophalen van een stempas vereist vaak een bezoek aan het daklozenloket op de Fruitweg — een plek die kwetsbaren soms vermijden. Dakloze Jordi van Hartrop vat die weerstand samen: “Ik vind het er vreselijk.” Daarnaast kunnen chaotische levensomstandigheden, tijdelijk onderdak en het verliezen van stempassen ertoe leiden dat belangstelling niet in daadwerkelijk stemmen uitmondt.
Ook in andere steden verschijnen creatieve lokale acties: Arnhem organiseert een ‘dansen en stemmen’-evenement, Den Haag zet een feesttent neer met nachtelijk stemmen, en in Rotterdam trok burgemeester Carola Schouten met een bord “Jouw stem telt” door de stad. Rotterdam kent bovendien diepere problemen in sommige wijken: in Bloemhof stemde in 2022 slechts 26,6 procent. De Utrechtse politicoloog Hans Vollaard wijst op structurele oorzaken zoals afgenomen interesse in lokale politiek sinds de jaren tachtig en tekortschietend burgerschapsonderwijs; korte campagnes kunnen dat volgens hem niet herstellen.
Vanuit de wijk komt ook scepticisme. Ahmed Abdillahi, een Rotterdamse buurtactivist, ziet veel wantrouwen: mensen voelen zich door politici genegeerd, mede door schandalen en woningbeleid, en ervaren stemmen daardoor als zinloos. “Politici doen toch niks voor ons,” hoort hij vaak. Hij pleit voor voortdurende betrokkenheid van bestuurders buiten de campagneperiodes om het vertrouwen terug te winnen.
Kortom: gemeenten proberen met gerichte voorlichtingsacties, oefensessies en praktische voorzieningen drempels voor kwetsbare groepen te verlagen. Of die inspanningen de opkomst substantieel verhogen, blijft onzeker zolang veel potentiële kiezers dagelijkse overlevingsproblemen, wantrouwen en bureaucratische obstakels ervaren.