Hoe kunnen we de totalitaire staat ooit snappen? vraagt de Oekraïense Sergei Loznitsa met zijn film 'Two Prosecutors'
In dit artikel:
De Oekraïense regisseur Sergei Loznitsa presenteert met Two Prosecutors een rauwe film over de Stalin-terreur van 1937, geïnspireerd op een novelle van Georgi Demidov. Centraal staat de jonge, idealistische aanklager Alexander Kornjev (Alexander Kuznetsov), die zich in een labyrint van gevangenissen, kantoren en corridorachtige staatsgebouwen bevindt waar ambtenaren, bewakers en onderzoekers voortdurend om iemands papieren vragen. Het werk roept expliciet Kafka op: zowel visueel — met een strak, vierkant beeld en krakende toegangspoorten die de kijker het institutionele doolhof intrekken — als thematisch in de absurde bureaucratie en het verstikkende rechtssysteem.
De film opent met alledaagse scènes van vernietigde brieven en een stukje karton dat in gedroogd bloed is beschreven, een bewijsstuk dat Kornjev dwingt dieper te graven. Hij ontmoet de zwaar toegetakelde gevangene Stepniak, die heeft geweigerd valse beschuldigingen te tekenen, en wordt geconfronteerd met de morele opdracht om de Partijtop te spreken. Met een tocht door het gebouw van procureur-generaal Andrej Vysjinski — historisch de aanklager in de showprocessen — toont Loznitsa de routine van angst: hakken op marmer, gefluister, papiergeritsel en kleine, venijnige ontmoetingen die de maatschappelijke ontmenselijking verbeelden.
Two Prosecutors plaatst de historische terreur (waarbij tussen 1936 en 1938 naar schatting honderden duizenden mensen werden geëxecuteerd) ook in een hedendaagse context: de film fungeert als politiek commentaar op het hedendaagse Rusland waar Stalin steeds vaker wordt verheerlijkt en historische wreedheden worden verdoezeld. Loznitsa, bekend van eerder werk als A Gentle Creature en My Joy, mengt zwarte humor met bijtende politieke kritiek en een beklemmende soundscape. Zijn film onderzoekt hoe macht tot systeem kan verworden en waarom het individu in zo’n systeem vaak machteloos en gedesoriënteerd achterblijft — een verhaal dat door zijn vorm en inhoud akelig actueel blijft.