Hoe internet­pionier Karin Spaink en anderen onze digitale rechten bevochten

In dit artikel:

Follow the Money bundelt twee series van Karin Spaink, die eerder dit jaar overleed, in het e-book ‘De vroege strijd voor het vrije internet’. De journalist en voormalig eindredacteur beschreef daarin de Nederlandse internetpioniers van de jaren negentig. XS4ALL-medeoprichter Rop Gonggrijp, die met Spaink bevriend was, schreef de inleiding. Deze voorpublicatie is gebaseerd op zijn herinneringen en gesprekken met Spaink en laat zien hoe de digitale wereld in Nederland ontstond.

In de jaren tachtig kregen computers en modems langzaam een plek in huishoudens. Systemen als Girotel maakten online bankieren mogelijk, terwijl bulletinboards gebruikers met elkaar verbonden. Gonggrijp raakte als tiener actief in hackerskringen. Samen met anderen onderzocht hij uit nieuwsgierigheid de beveiliging van computers en telefoonnetwerken, zonder geld of gegevens te willen stelen. Via de Duitse Chaos Computer Club kwam hij in aanraking met de politieke gevolgen van technologie, zoals privacy, encryptie en vrije toegang tot netwerken.

Daaruit ontstond Hack-Tic, een ‘tijdschrift voor techno-anarchisten’ dat bedrijven en overheden wees op gebrekkige beveiliging. Tijdens bijeenkomsten zoals de Galactic Hacker Party in 1989 discussieerden activisten en technici over een internet dat niet door overheden of commerciële machtsblokken zou worden gecontroleerd. De zogenoemde Pentagon-affaire, waarbij Nederlandse hackers in Amerikaanse defensiesystemen binnendrongen, liet volgens Gonggrijp vooral zien hoe weinig kennis autoriteiten toen hadden over computerbeveiliging. De hackers werden op basis van gebrekkige informatie beschuldigd van samenwerking met Irak.

Toen de Nederlandse wet Computercriminaliteit in maart 1993 hacken strafbaar stelde, besloten Gonggrijp, Felipe Rodriguez en anderen zelf internettoegang voor particulieren aan te bieden. Op 1 mei 1993 startte XS4ALL; het aantal benodigde abonnees werd snel gehaald. Kort daarna richtten zij met onder anderen Marleen Stikker en Marianne van den Boomen De Digitale Stad op, een online platform voor burgers, politici en overheid. Volgens Gonggrijp hielpen deze initiatieven het idee te vestigen dat internet een publieke voorziening van iedereen is.

Spaink raakte later nauw betrokken bij de strijd tegen Scientology. Nadat de sekte in 1995 via een beslaglegging probeerde documenten van een XS4ALL-gebruiker offline te halen, plaatste Spaink die opnieuw online en vocht zij jarenlang tegen de eis tot verwijdering. De zaak draaide volgens haar om censuur en de vrijheid van het internet. Scientology verloor uiteindelijk tot aan de Hoge Raad.

Gonggrijp ziet de idealen van die pioniersjaren onder druk staan door commercialisering en de concentratie van digitale macht bij grote technologiebedrijven. Hij waarschuwt bovendien voor de afhankelijkheid van de Nederlandse overheid van Amerikaanse software, met name Microsoft. Volgens hem moeten overheidscontracten vergunningplichtig worden en moeten publieke instellingen binnen twee jaar een overstap naar Europese alternatieven voorbereiden. Regulering is volgens Gonggrijp nodig om te voorkomen dat digitale infrastructuur en publieke belangen aan commerciële partijen worden uitgeleverd. Het e-book sluit aan bij Spainks blijvende oproep tot een open, veilig en publiek internet.