Hoe het Spaanse Vox uitgroeide tot de internationale bruggenbouwer voor extreem-rechts

woensdag, 18 november 2026 (12:15) - De Groene Amsterdammer

In dit artikel:

De Spaanse radicaal-rechtse partij Vox is in korte tijd uitgegroeid tot een belangrijke schakel tussen extreemrechts in Europa, de Verenigde Staten en Latijns-Amerika. Partijleider Santiago Abascal onderhoudt nauwe banden met Donald Trump en was al vroeg betrokken bij de politieke opmars van Javier Milei in Argentinië en José Antonio Kast in Chili. Bij de Spaanse verkiezingen eind november 2026 kan Vox haar huidige 33 parlementszetels volgens de peilingen verdubbelen. Daarmee zou de partij samen met de conservatieve Partido Popular (PP), waarmee zij al in meerdere regio’s bestuurt, kunnen toetreden tot een nationale regering.

De internationale invloed van Vox staat volgens het artikel in contrast met haar relatief beperkte binnenlandse omvang. Bij de verkiezingen van 2023 behaalde de partij ruim twaalf procent van de stemmen. Toch geldt Spanje als een strategisch knooppunt voor de zogenoemde ‘reactionaire internationale’: een netwerk dat etno-nationalisme, traditionele sociale waarden en een beperking van rechten van migranten, vrouwen en lhbti+-personen uitdraagt. Onderzoekers wijzen erop dat dit netwerk ook democratische instituties onder druk kan zetten.

Vox werd in 2013 opgericht na een afscheiding van de PP en kwam in 2019 voor het eerst in het parlement. De partij verwijst in haar retoriek geregeld naar de Spaanse geschiedenis. Abascal spreekt over een nieuwe ‘Reconquista’ tegen migratie en gebruikt de slogan ‘Spanje weer groot maken’, een variant op Trumps ‘Make America Great Again’ die ook herinneringen oproept aan het Spaanse fascisme. Franco blijft bovendien een inspiratiebron voor delen van het Amerikaanse conservatisme, dat zijn autoritaire en religieus-nationalistische bewind soms als voorbeeld ziet.

De basis voor Vox’ internationale netwerk werd gelegd tijdens Abascals bezoek aan de Verenigde Staten in 2020. Hij sprak daar met de invloedrijke Heritage Foundation en met Luis Almagro, destijds leider van de Organisatie van Amerikaanse Staten. Kort daarna richtte Vox het Foro Madrid op, bedoeld om conservatieve bewegingen in de Spaans- en Portugeessprekende wereld te verenigen. Ook stichtte de partij de denktank Disenso. De verklaring van Foro Madrid werd ondertekend door onder anderen Giorgia Meloni, Milei en Kast.

Sinds 2022 organiseert het netwerk grote bijeenkomsten in Latijns-Amerikaanse hoofdsteden. Abascal leidt daarnaast de Europese radicaal-rechtse fractie Patriots for Europe, die in Madrid congressen hield met Europese, Amerikaanse en Latijns-Amerikaanse leiders. Volgens journalist Miquel Ramos fungeert Spanje daardoor als trans-Atlantische brug. Ook het katholieke Opus Dei speelt volgens hem een historische en organisatorische rol, dankzij zijn internationale scholen-, universiteiten- en elite-netwerk in Europa en Latijns-Amerika.

De beweging beschikt over aanzienlijke financiële middelen. Vox ontvangt jaarlijks ruim twaalf miljoen euro aan staatssubsidie en heeft sinds 2020 bijna dertien miljoen euro doorgesluisd naar Disenso. Daarnaast zijn er rijke donoren en buitenlandse financiers. Eerder werd een Europese verkiezingscampagne betaald met geld van Iraanse ballingen en kwamen leningen van ruim dertien miljoen euro van een aan de Hongaarse premier Viktor Orbán gelieerde bank aan het licht. Onderzoeksjournalisten en ngo’s brachten ook financiering van campagnes tegen abortusrechten, het homohuwelijk en ‘genderideologie’ in kaart.

Politicoloog Guillermo Fernández Vázquez vermoedt dat Vox zich tegenover Amerikaanse conservatieven heeft aangeboden als instrument om de Amerikaanse invloed in Latijns-Amerika te vergroten en die van China terug te dringen. De gedeelde agenda, niet religieuze eensgezindheid, houdt het brede netwerk volgens Ramos bij elkaar. Ondanks interne tegenstellingen tussen bijvoorbeeld verschillende vleugels binnen Maga biedt de gezamenlijke vijand de beweging voldoende samenhang. Als Vox na de komende verkiezingen toegang krijgt tot de Spaanse staatsinstellingen, kan haar internationale rol volgens deskundigen verder toenemen.

BEKIJK OOK:

Vandaag Inside: Hans Teeuwen heeft boodschap voor Stephan van Baarle (DENK): 'Pleurt lekker zelf op!'