Hoe het radicale apartheidsverleden van Donald Pols dertig jaar verborgen bleef — en hem nu alsnog inhaalt
In dit artikel:
Donald Pols, geboren in 1972 in Pretoria, blijkt in de vroege jaren negentig voorzitter te zijn geweest van het Afrikaner Studente Front (ASF), een extreemrechtse studentenbeweging die bijeenkomsten van het ANC en andere politieke tegenstanders systematisch verstoorde en daarbij ook geweld niet uitsloot. NRC onthulde dat acties van het ASF – waaronder een in april 1991 internationaal berichtwaardige verstoring in Pretoria waarbij volgens persbeelden een ANC-vlag in brand zou zijn gestoken en aanhangers het podium bestormden – direct met Pols te maken hebben. Volgens getuigenverklaringen in de archieven van de Zuid-Afrikaanse Waarheids- en Verzoeningscommissie waren ASF-leden van plan Mandela-evenementen, bijvoorbeeld in Waterkloof, desnoods met geweld te saboteren; bij één gelegenheid moest Mandela via een zijdeur worden weggehaald.
Die harde jeugdstandpunten contrasteren sterk met het beeld dat Pols later van zichzelf wekte in Nederland: zes jaar geleden sprak hij in een interview nog lovend over Nelson Mandela en haalde hij in andere gesprekken herinneringen aan het platteland en persoonlijke ervaringen aan. Kort na zijn actieve periode in Zuid-Afrika verhuisde hij met het gezin naar Nederland; in 1993 begon hij aan de Universiteit Maastricht. In de daaropvolgende jaren bouwde hij een carrière op in het Nederlandse maatschappelijk middenveld en stond hij lange tijd aan het hoofd van Milieudefensie.
De nieuw naar boven gekomen informatie over zijn leiderschap van het ASF heeft direct consequenties: Pols verloor zijn baan bij Tata Steel te midden van de commotie. In gesprekken met NRC noemt hij zijn ASF-voorzitterschap een "jeugdzonde" en zegt hij dat het gedrag destijds verwerpelijk was; hij verklaart dat hij in die periode de weg kwijt was en benadrukt dat hij niet meer de persoon is die hij toen was.
De zaak roept vragen op over hoe iemands verleden en publieke verantwoordelijkheden samenhangen, en over het proces van verantwoording en veranderde overtuigingen. De archieven van de Waarheids- en Verzoeningscommissie, opgericht in 1996 door Nelson Mandela met Desmond Tutu als voorzitter, leverden de onderbouwing voor de details rond het ASF en de rol van Pols.