'Besluiteloosheid atoomprogramma zette Iraans regime op doodlopende weg'
In dit artikel:
Het streng-islamitische bestuur in Iran zal naar verwachting niet snel verdwijnen: de veiligheidstroepen blijven grotendeels loyaal en de oppositie is versnipperd, waardoor een directe machtswisseling onwaarschijnlijk is. Tegelijk staan de leiders onder grote druk door aanhoudende, vaak bloedig neergeslagen protesten en een verslechterende economie.
In de afgelopen decennia concentreerde vooral opperste leider Ali Khamenei veel macht; gematigder instellingen en politici, zoals de president, zijn steeds meer op de achtergrond geraakt. De Revolutionaire Garde en andere veiligheidstroepen zijn diepgeworteld in het staatsgezag en tonen zich bereid gewelddadig te handhaven. Daardoor kan het regime repressie blijven inzetten als eerste reflex.
De kern van de huidige problemen ligt volgens analisten bij het nucleaire dossier. Westerse sancties, ingesteld uit vrees dat Iran kernwapens ontwikkelt, knellen de economie. Die sancties raken vooral de midden- en arbeidersklasse, terwijl de politieke en militaire elite via omwegen – onder andere een schaduwvloot met olietankers – economische voordelen behoudt. Dat vergroot sociale ongelijkheid en voedt onvrede, maar het ontslaat het bewind niet van de neiging tot hard optreden.
Khamenei heeft volgens deskundigen nooit de knoop durven doorhakken: het atoomprogramma volledig beëindigen zou externe dreigingen vergroten, terwijl het openlijk militariseren van het programma een uitnodiging tot zware tegenreacties van het Westen en Israël zou zijn. Pogingen tot diplomatie, waaronder onderhandelingen met de VS vorig voorjaar, strandden na aanvallen op Iraanse nucleaire installaties. Analisten menen dat die aanslagen het programma hebben geraakt maar niet vernietigd; onduidelijkheid over Amerikaanse doelstellingen – mede onder president Trump – bemoeilijkt hervatting van gesprekken.
Het resultaat is een opeenstapeling van crises: economische neergang, externe dreigingen en binnenlandse delegitimatie. Experts verwachten dat het regime voorlopig op koers blijft door meer repressie, maar noemen die strategie een doodlopende weg die weinig structurele oplossingen biedt. Amerikaans militair ingrijpen of binnenlandse druk lijken op korte termijn niet voldoende om het politieke systeem radicaal te veranderen.