Hoe het Europese voetbal in de greep kwam van het geld uit de Golfstaten

In dit artikel:

Manchester City is door een onafhankelijke commissie van de Premier League schuldig bevonden aan jarenlang misleidend financieel gedrag en het omzeilen van competitieregels. Volgens de commissie blies de club tussen 2009 en 2018 inkomsten met meer dan 900 miljoen pond kunstmatig op, onder meer via schijnsponsorovereenkomsten en geheime afspraken. De zaak werpt volgens deskundigen een ernstig licht op de sportieve legitimiteit van City’s opmars naar de top van het Engelse en Europese voetbal.

De club werd in 2008 overgenomen door sjeik Mansour bin Zayed Al Nahyan via het staatsfonds Abu Dhabi United Group (ADUG). Dankzij enorme investeringen kon City snel topspelers aantrekken en salarissen verhogen. In 2012 won de club haar eerste Premier League-titel sinds de overname, gevolgd door verdere nationale successen en in 2023 de eerste Champions League-winst. De financiële doping maakte City volgens critici echter structureel sterker dan clubs die zich wel aan de regels hielden.

Al vroeg waren er aanwijzingen voor overtredingen. UEFA stelde vast dat City tussen 2011 en 2013 een veel groter verlies leed dan volgens de Financial Fair Play-regels was toegestaan. De club trof in 2014 een schikking. Uit de in 2018 gepubliceerde Football Leaks bleek vervolgens dat Abu Dhabi betalingen aan City zou hebben gefaciliteerd. Een poging van UEFA om de club in 2020 uit te sluiten van de Champions League mislukte bij het sporttribunaal CAS, omdat de zaak volgens het tribunaal verjaard was. Critici zien die uitspraak als bewijs dat machtige clubs juridische en institutionele barrières beter kunnen ontwijken dan kleinere clubs.

De gevolgen reiken volgens het artikel verder dan het voetbal. De overname bood de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) een middel om hun internationale reputatie te verbeteren, invloed op te bouwen en commerciële relaties aan te gaan. In Manchester werkte Abu Dhabi bovendien samen met de gemeente aan vastgoedprojecten via de joint venture Manchester Life. Onderzoek van de University of Sheffield stelde dat publieke grond en erfpachtrechten te goedkoop waren verkocht, terwijl winsten via ondernemingen op Jersey werden afgeschermd. Ook zouden subsidies zijn benut en regels voor sociale woningbouw omzeild.

De club fungeert daarmee volgens mensenrechtenorganisaties en critici als instrument voor ‘sportwashing’: het oppoetsen van het imago van een autoritaire staat door investeringen in een geliefde voetbalclub. Human Rights Watch beschrijft de VAE als een land dat internationale evenementen en sport inzet om openheid uit te stralen, terwijl kritisch onderzoek en berichtgeving over mensenrechtenschendingen worden onderdrukt. Het artikel verbindt de eigenaar Mansour daarnaast aan de steun van de VAE aan de Rapid Support Forces in Soedan. Volgens VN-experts leverde de Golfstaat wapens aan die militie, die door de Verenigde Naties van genocide is beschuldigd.

De problemen bij City staan volgens de auteur niet op zichzelf. Ook Qatar heeft via Paris Saint-Germain (PSG) grote invloed in het Europese voetbal opgebouwd. PSG werd in 2011 overgenomen door Qatar Sports Investments. Voorzitter Nasser Al-Khelaïfi is tegelijk bestuurder bij UEFA, voorzitter van de European Football Clubs (EFC), bestuurder bij mediabedrijf beIN Sports en hoofd van Qatar Sports Investments. Critici noemen die combinatie een ernstige belangenverstrengeling, omdat hij namens clubs en tegelijk binnen de voetbalbestuurlijke en commerciële structuren opereert.

Ook PSG wist sancties rond Financial Fair Play te ontlopen. UEFA betwijfelde of een lucratieve sponsorovereenkomst met Qatar Tourism Authority een reële marktwaarde had, terwijl de club recordbedragen betaalde voor Neymar en Kylian Mbappé. Volgens berichtgeving liet UEFA het onderzoek uiteindelijk stranden, waarna PSG bij CAS eveneens op procedurele gronden buiten schot bleef.

De kern van het artikel is dat voetbalbonden en competities de controle hebben verloren aan staatsfondsen en politieke machtsblokken. Door onvoldoende handhaving konden City en PSG sportief domineren, terwijl hun eigenaren tegelijk economische en geopolitieke invloed uitbreidden. De auteur ziet de sancties tegen City daarom als een waarschuwing: zonder strengere regels en onafhankelijke controle dreigt de commerciële macht van natiestaten de competitieve integriteit van het Europese voetbal verder uit te hollen.