Hoe ga je om met ChatGPT en RefGPT?
In dit artikel:
Pieter Beens, freelancejournalist en schrijver over AI, beantwoordt vragen van drie scholieren over het gebruik van ChatGPT en het Nederlandse RefGPT. Hij legt in heldere bewoordingen uit wat AI precies is: geen denkend wezen, maar ingewikkelde rekenmodellen die patronen herkennen in enorme hoeveelheden tekst en beeld. Daardoor kunnen chatbots snel klinkende antwoorden, plaatjes of zelfs video’s produceren, maar die ‘kennis’ is niets meer dan statistische voorspelling en bevat geen gevoelens, ervaringen of intenties.
Beens wijst op twee belangrijke gevolgen daarvan. Ten eerste kan AI heel overtuigend fout zijn: antwoorden lijken logisch maar kunnen onjuist of misleidend zijn (zogeheten hallucinaties). Ten tweede weerspiegelt een systeem vaak de vooroordelen en boodschappen in zijn trainingsdata. Omdat veel modellen met alles wat op internet staat zijn getraind, komen daar ook opvattingen in voor die haaks staan op religieuze of andere overtuigingen. Als tegenhanger noemen Nederlandse ontwikkelaars daarom RefGPT, een chatbot die specifiek met preken, christelijke uitlegboeken en tijdschriften is getraind. Daardoor geeft RefGPT antwoorden die aansluiten bij een reformatorisch-christelijke lezing van de Bijbel en verwijst hij bij alledaagse vragen regelmatig naar Schriftplaatsen.
Over de toekomst benadrukt Beens dat ontwikkelingen snel gaan en sommige experts vrezen dat AI ons op den duur op zeker vlak kan overvleugelen. Tegelijk relativeert hij die angst vanuit een religieus perspectief: mensen blijven verantwoordelijk en geroepen om volgens Gods bedoeling te leven, niet machines.
Praktische adviezen die hij meegeeft voor scholieren en andere gebruikers:
- Blijf zelf nadenken: gebruik AI als hulpmiddel, niet als vervanging van je eigen oordeel.
- Wees kritisch: controleer feiten en wees alert op gemanipuleerde beelden of misleidende teksten.
- Vraag je af of je AI echt nodig hebt: het trainen van grote modellen kost veel energie en heeft een milieu-impact.
Kortom: AI is een krachtig maar instrumenteel middel dat slim kan lijken zonder werkelijk te begrijpen; bewust, kritisch en terughoudend gebruik is volgens Beens noodzakelijk.