Hoe extreemrechts zich mengt in azc-protesten: „Intimidatie werkt gewoon"
In dit artikel:
Onderzoeksprogramma Pointer (KRO-NCRV) en onderzoeksinstituut Justice for Prosperity presenteren een rapport waarin zij waarschuwen dat de extreemrechtse beweging Defend sterk aan kracht wint en actief door Nederland trekt om lokale besluitvorming over asielzoekerscentra (azc’s) te beïnvloeden. In interne Telegramcommunities van Defend, aldus de onderzoekers, komt een ander beeld naar voren dan de vreedzame buitenpresentatie: er worden racistisch en antisemitisch taalgebruik en oproepen tot intimidatie en geweld aangetroffen. Profielen en berichten binnen de groepen verheffen geweld soms tot middel van keuze, en er circuleren suggesties om tegenstanders te “bestrijden” of letterlijk op jacht te gaan.
De Defend-beweging bestaat uit twee samenwerkende koepels: Defend United, met minstens 35 lokale afdelingen, en Defend Netherlands, dat volgens het onderzoek in de zomer van 2025 zou zijn opgericht. Sinds de rellen op 20 september op het Malieveld in Den Haag zijn tientallen lokale Defendgroepen bijgekomen. De groepen waren zichtbaar aanwezig op minimaal 21 van de 29 lokale anti-azc-betogingen sinds september, onder meer in Nieuw-Lekkerland, Bleskensgraaf en Houten, vaak herkenbaar aan kleding en logo’s met plaatsnamen als Defend Den Haag of Defend Staphorst.
Strategisch handelen is onderdeel van de aanpak: interne boodschappen pleiten minder voor massale demonstraties in Den Haag en meer voor kleinschalige, gerichte acties bij gemeentehuizen waar besluiten over azc’s vallen. Leden maken gebruik van het inspreekrecht tijdens raadsvergaderingen om hun standpunten te ventileren, wat volgens de onderzoekers regelmatig gepaard gaat met nauwelijks verhulde dreigementen. In enkele gevallen leidde die combinatie van intimidatie binnen en dreiging buiten tot verstoring van vergaderingen; in Uitgeest moest een raadsvergadering worden stilgelegd nadat buiten een vuurwerkbom werd gebruikt, en in Lisse moest de omgeving van het gemeentehuis door politie worden ontruimd.
Defend-woordvoerders benadrukken in publiekelijke verklaringen dat de beweging voortkomt uit onvrede over de opvang- en migratiepolitiek en dat zij niet probeert te ontwrichten of geweld te promoten. Kopstuk Eldor van Feggelen zei vorig jaar dat het doel is om de Spreidingswet te stoppen, de grenzen te sluiten en geen nieuwe azc’s te bouwen, en ontkende oproepen tot geweld terwijl hij het recht op verdediging benadrukte.
De bevindingen sluiten aan bij eerdere zorgen van veiligheidsdiensten. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid signaleerde in december 2025 dat individuen binnen het rechts-extremistische milieu kunnen overgaan tot geweldsmisdrijven, en de AIVD waarschuwt dat rechts-extremistische groepen streven naar normalisering van hun narratieven, vaak rond complottheorieën over migratie en een vermeende ‘omvolking’. Het rapport van Pointer en Justice for Prosperity onderstreept daarmee dat lokale actie tegen azc’s door georganiseerde extreemrechtse groepen kan leiden tot toenemende intimidatie en veiligheidsrisico’s.