Hoe Europa onder Amerikaanse druk bezweek en zijn milieuwetten afzwakte
In dit artikel:
In 2022 introduceerde de Europese Commissie de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CS3D) om mensenrechtenschendingen, kinderarbeid, illegale ontbossing en milieuvervuiling in internationale toeleveringsketens van grote bedrijven aan te pakken. De wet verplichtte ondernemingen die in de EU actief zijn om risico’s in hun ketens in kaart te brengen, naar leveranciers te onderzoeken en klimaatplannen te maken; overtredingen konden leiden tot flinke boetes. Multinationals als Nestlé, Unilever en IKEA juichten de regeling toe omdat die een gelijk speelveld en bescherming voor hun investeringen in schonere ketens zou bieden.
Slechts enkele maanden na de invoering zette de Commissie echter een versnelling in om de regels weer flink te verzwakken. Onder druk van zware industrieën, de chemische sector en fossiele bedrijven werd in een Omnibus-pakket de reikwijdte van de CS3D sterk ingeperkt: de plicht om klimaatplannen op te nemen verdween, de wet kreeg alleen nog betrekking op de aller-grootste ondernemingen (boven 5.000 werknemers) en verantwoordelijkheid werd beperkt tot directe leveranciers. Critici waarschuwen dat daarmee de effectiviteit van de wet grotendeels is uitgehold en dat eerdere investeringen van bedrijven in schone ketens minder waard worden.
Follow the Money verwierf gelekte documenten die aantonen dat een goed georganiseerde Amerikaanse lobbycampagne in Brussel een belangrijke rol speelde bij het terugdraaien van de wet. Onder de naam Competitiveness Roundtable kwamen grote Amerikaanse concerns — waaronder ExxonMobil, Chevron, Koch Industries, Honeywell en Dow, gecoördineerd door consultancyfirma Teneo — meerdere malen bijeen om strategieën te ontwikkelen. Deze groep stelde lijsten op met te beïnvloeden Europarlementariërs en verdeelde taken om Europese diplomaten en ambtenaren te benaderen. Leidend uitgangspunt was druk uitoefenen op de politieke top van de Commissie en het marginaliseren van afwijzende afdelingen.
De Amerikaanse ambassade en Washington liepen mee in die campagne: er vonden intensieve contacten plaats tussen de ambassade, topambtenaren van de Commissie en Amerikaanse belangenvertegenwoordigers. In Washington werd in 2025 zelfs wetgeving voorgesteld (PROTECT USA) die Amerikaanse bedrijven verbood samen te werken met de CS3D, en bij een handelsakkoord in augustus moest de Commissie beloven dat de nieuwe regels geen handelsbelemmeringen zouden opleveren. Ambassadeur en regeringsfunctionarissen drongen er later op aan klimaatverplichtingen uit de wet te halen of de richtlijn helemaal in te trekken.
Binnen Brussel voelen ingewijden zich monddood gemaakt. Meerdere anonieme bronnen stellen dat kritische ambtenaren en deskundigen werden buitengesloten, dat vergaderagenda’s top-down werden bepaald en dat de Commissie vooral partijen uitnodigde die de deregulering ondersteunden. Tijdens een tweedaagse consultatie in februari kregen vooral grote industriële spelers en fossiele concerns gesloten toegang tot Eurocommissaris Valdis Dombrovskis; maatschappelijk middenveld en kritische bedrijven moesten het doen met de open dag, volgens betrokkenen een gekleurde selectie.
Europese toezichthouders en wetenschappers luiden alarm: de Europese Centrale Bank waarschuwde al voor financiële risico’s van het verzwakken van de regels, en academici wijzen erop dat het inkorten van de wet het vertrouwen en de investeringen in duurzame ketens ondermijnt. Europarlementariërs zoals Lara Wolters spreken van een ontluisterend proces waarin progressieve stemmen werden genegeerd en de wensen van grote Amerikaanse oliebedrijven feitelijk zijn overgenomen.
De zaak heeft bredere implicaties: de CS3D was gezien als een van de ambitieuzere voorbeelden van hoe de EU internationale bedrijfsregels zou kunnen vormgeven, en de snelle ontmanteling ondermijnt mogelijk de leidende rol van de EU in het afdwingen van mensenrechten- en klimaatstandaarden. Voorstanders van de oorspronkelijke wet waarschuwen dat belangrijke misstanden in toeleveringsketens — van kinderarbeid tot ontbossing — zonder bindende regels moeilijker zijn aan te pakken, terwijl tegenstanders blijven wijzen op kosten en concurrentiedruk. De controverse legt tegelijk bloot hoe buitenlandse invloed, handelspolitiek en binnenlandse industriebelangen elkaar kruisen in het Brusselse beleidsproces.