Hoe een van de radicaalste afdelingen van de AfD zich voorbereidt op de macht

In dit artikel:

De extreemrechtse Alternative für Deutschland (AfD) maakt zich op voor de deelstaatverkiezingen van komende zondag in Saksen-Anhalt. Volgens peilingen komt de partij, met lijsttrekker Ulrich Siegmund, boven de 40 procent uit. Omdat meerdere kleine partijen mogelijk onder de kiesdrempel van 5 procent blijven, kan de AfD een absolute meerderheid behalen en als eerste extreemrechtse partij in Duitsland sinds de Tweede Wereldoorlog alleen gaan regeren.

Achter Siegmunds vriendelijke campagne-imago schuilt een radicaal programma. De AfD wil de bestaande publieke omroep vervangen, het onderwijs over de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust beperken en aparte klassen invoeren voor kinderen met een migratieachtergrond en leerlingen met een beperking. Ook wil de partij Russisch opnieuw verplicht maken, subsidies voor onder meer Bauhaus en ngo’s schrappen en het toezicht op de AfD door de binnenlandse inlichtingendienst Verfassungsschutz beëindigen. Die dienst beschouwt de AfD in Saksen-Anhalt als zeker extreemrechts en verdenkt haar ervan de grondwet en democratie te ondermijnen.

Siegmund zou de leiding van de Verfassungsschutz vervangen en het overheidsapparaat snel hervormen. AfD-kenner Justus Bender zegt dat de partij al jaren concreet werkt aan een mogelijke machtsovername. Tot tweehonderd politieke ambtenaren zouden plaats moeten maken voor partijgetrouwen. Tegenstand van vastbenoemde ambtenaren wil de AfD volgens Bender bestrijden met tuchtprocedures, terwijl een komende pensioengolf extra vacatures oplevert.

Om geschikte bestuurders te vinden, heeft de nationale AfD een Schwarz-Rot-Gold-Akademie opgericht. Daar worden partijleden onder meer opgeleid in begrotingen en politieke communicatie. Daarnaast zoekt de partij juristen en andere deskundigen buiten haar eigen gelederen, onder meer via rechts-conservatieve studentenverenigingen en headhunters.

De mogelijke ministerploeg roept echter grote vragen op. Onder de kandidaten bevinden zich AfD’ers met banden met de voormalige, radicaalste partijvleugel Flügel en met Rusland. Ook Siegmunds rechterhand Patrick Harr en jurist Laurens Nothdurft zouden actief zijn geweest bij de verboden neonazistische jeugdorganisatie Heimattreue Deutsche Jugend, die jongeren volgens nationaalsocialistische principes ideologisch en militair vormde. Verder zijn er contacten met de in 2023 verboden, racistische en antisemitische organisatie Artgemeinschaft. Siegmund heeft van dergelijke connecties geen duidelijke afstand genomen.

Bender verwacht daarom een harde bestuursstijl, waarbij omstreden maatregelen eerst worden uitgevoerd en pas later door rechters kunnen worden tegengehouden. Dat kan volgens hem al schade veroorzaken, bijvoorbeeld wanneer kinderen door gescheiden onderwijs van hun klasgenoten worden afgezonderd.

In Berlijn wordt intussen nagedacht over manieren om een AfD-regering tegen te werken. Mogelijke scenario’s zijn het beperken van financiële steun aan Saksen-Anhalt of in het uiterste geval federale voogdij. Ook wordt onderzocht hoe kan worden voorkomen dat de deelstaat NAVO-transporten van materieel en wapens blokkeert. Zulke maatregelen kunnen de AfD echter in staat stellen zich opnieuw als slachtoffer van het politieke establishment te presenteren.

Ook zonder absolute meerderheid kan de partij veel invloed krijgen. Een samenwerking met de CDU of het Bündnis Sahra Wagenknecht wordt niet uitgesloten, hoewel andere partijen officieel niet met de AfD willen regeren. Haalt de AfD minstens een derde van de zetels, dan krijgt ze bovendien een blokkeringsminderheid. Daarmee kan ze onder meer grondwetswijzigingen en benoemingen van rechters bij het Constitutioneel Hof tegenhouden. De ontwikkelingen in het naburige Thüringen, waar de AfD vanuit de oppositie al politieke chaos veroorzaakt, gelden als waarschuwing.