Hoe een gereformeerde architect een synagoge tekende waar hij geen sjoege van had

In dit artikel:

Over precies 120 jaar wordt de in 1906 geopende synagoge aan de Folkingestraat in Groningen herdacht met de tentoonstelling "Sjoelbouwers!". Dat jubileum heeft binnen het jodendom een speciale betekenis: 120 jaar staat symbool voor een gezegend, vitaal leven (denk aan Mozes). Directeur Geert Volders vertelt dat de oude synagoge uit 1756 te klein was geworden toen de Joodse gemeenschap rond 1900 tot circa 3.000 leden was gegroeid.

De nieuwe sjoel werd ontworpen door Tjeerd Kuipers en Ytzen van der Veen. Kuipers, een gereformeerde architect uit Amsterdam die vooral kerken bouwde, liet zich tijdens een studiereis in Berlijn inspireren door de oriëntaalse synagoge aan de Oranienburgerstraße. Dat resulteerde in een mengeling van Moorse bogen en het typische Groninger rode baksteenwerk, hoge gebrandschilderde ramen en veel licht.

De bouw verliep opvallend snel: in april 1905 vond de laatste dienst in de oude sjoel plaats, in maart 1906 werd het nieuwe gebouw geopend. Bijzondere voorschriften in het bestek verboden alcohol voor arbeiders en schreven voor om vlak voor sabbat en feestdagen te stoppen met werken. Financiering kwam van leden, wat leidde tot onvrede over het proces, onder meer omdat men een niet‑Joodse architect had aangetrokken. Wat op een kruis lijkt is eigenlijk een optische illusie door gestopte galerijen. De tentoonstelling is te zien tot 10 mei in de synagoge van Groningen.