Hoe defensie oprukt aan Nederlandse universiteiten: 'Een deel van de academische wereld is principieel tegen'

In dit artikel:

Op Nederlandse universiteiten groeit de spanning rond de toenadering tot Defensie. Aanleiding is onder meer een informatiemarkt van de Universiteit Leiden, waar studenten kunnen kiezen voor een stage in de Nationale Weerbaarheidstraining: tien weken militaire opleiding, daarna eventueel reservist, met studiepunten én een vergoeding. Voor critici, zoals universitair docent Judith Naeff, past dat in een bredere normalisering van herbewapening en oorlogstaal op de campus.

Tegelijkertijd dringt Defensie steeds verder door in het academische landschap. De overheid wil universiteiten en krijgsmacht nauwer laten samenwerken om de nationale veiligheid te versterken, onder meer via onderzoek naar drones, AI en andere dual-use technologieën die zowel civiel als militair inzetbaar zijn. Dat gebeurt al zichtbaar: er zijn meer dubbelhoogleraren, meerdere wetenschappers hebben nevenfuncties bij Defensie en de Leidse universiteit telt daarin een prominente rol.

De financiële inzet wordt ook groter. Defensie verhoogt zijn onderzoeksbudget met 56 procent en stelt de komende jaren 35 miljoen euro extra beschikbaar voor wetenschap, via NWO. Volgens voorstanders is dat logisch in een tijd van hybride dreigingen en snelle technologische ontwikkelingen; volgens tegenstanders kan het de academische agenda te veel richting bewapening duwen en de onafhankelijke positie van universiteiten onder druk zetten. De centrale vraag blijft daarom: hoe ver mag samenwerking met Defensie gaan zonder dat de universiteit haar kritische afstand verliest?