Hoe de vergeten categorie 'overig' het beeld van de verkiezingsuitslag nuanceert
In dit artikel:
De eerste analyse van de gemeenteraadsverkiezingen maakte vorige week de indruk dat lokale partijen fors hadden gewonnen, maar een herberekening door de NOS laat een veel minder spectaculair beeld zien: lokale partijen zijn vrijwel stabiel gebleven met een nettotoename van ongeveer 15 zetels, niet de eerder genoemde ruim 200. Dit komt naar voren uit een nadere doorrekening van de uitslagprognoses op basis van de data van de ANP Verkiezingsdienst.
Hoe dat verschil ontstaat: op verkiezingsavond werkt de NOS met een eerste exitpoll om 21.00 uur en gebruikt vervolgens de door de ANP verzamelde, getelde uitslagen. Partijen worden in de datasets ingedeeld als ‘lokaal’ of ‘landelijk’, maar er is ook een derde categorie: ‘overig’. Die groep bevat partijen die bij deze verkiezingen niet meer meededen. Normaal wordt die categorie weinig bekeken, maar dit jaar bleek juist daarin het verschil te zitten: er stonden na de stembusgang ruim 280 zetels in ‘overig’, waarvan 182 zetels toebehoorden aan partijen die in eerdere verkiezingen als lokaal telden.
De eerste vergelijking had dat virtuelle verlies van lokale zetels niet meegenomen, waardoor het leek alsof lokale partijen circa 197 zetels wonnen. Na aftrek van de 182 weggevallen lokale zetels blijft een plus van circa 15 over. Landelijke partijen boekten eveneens een kleine plus (ongeveer 83 zetels). In totaal gaat het om bijna 3.400 raadszetels; de verschuivingen zijn daarmee kleinschalig en het landelijke beeld is vrij stabiel.
Een extra complicatie is dat er dit jaar zo’n honderd extra raadszetels waren om te verdelen doordat het aantal zetels per gemeente afhangt van het inwoneraantal. Groeiende gemeenten krijgen meer zetels, wat historisch vergelijken lastig maakt: winsten kunnen deels door extra beschikbare zetels verklaard worden.
Wat betekent dit praktisch? De lokale uitslagen per gemeente en de prestaties van individuele partijen blijven onveranderd; de nuance betreft alleen het algemene, geaggregeerde plaatje van ‘lokal versus landelijk’. De NOS zegt haar berichtgeving van vorige week aan te passen (online is een verklarend kader toegevoegd) en zal de werkwijze rond het verwerken en presenteren van verkiezingsuitslagen evalueren en waar nodig bijstellen, in nauwe samenwerking met de ANP Verkiezingsdienst. Voor vragen is publiek te bereiken via het opgegeven contactadres.