Hoe de patiënten van Bedlam studenten van Cambridge van het schaakbord veegden

In dit artikel:

Hans Ree duikt via een anekdote over gestolen worstenbroodjes in de geschiedenis van een opmerkelijke schaakpartij. In 1883-1884 speelden de Universiteit van Cambridge en patiënten van het Bethlem Royal Hospital een correspondentiepartij. Bethlem, eeuwenlang de enige psychiatrische kliniek van Engeland, stond berucht als ‘Bedlam’: patiënten werden er lange tijd opgesloten, mishandeld en voor vermaak aan betalende bezoekers getoond. De instelling gold eerder als een toeristische attractie dan als een modern ziekenhuis.

Toch wonnen de bewoners van Bethlem de partij inderdaad van de Cambridge University Chess Club. De wedstrijd liep van december 1883 tot maart 1884 en werd al in 1884 gepubliceerd in het Britse tijdschrift The Field. Twee deelnemers werden onder pseudoniem genoemd: Beta, die ook schaakproblemen componeerde, en Mr. C. Hoewel Ree zich afvraagt of mogelijk artsen of verplegers hebben meegespeeld, verwijzen de historische bronnen naar patiënten. Door hervormingen waren de omstandigheden rond die tijd wel verbeterd; afbeeldingen tonen patiënten in een lichte zaal die schaakten of lazen.

De schaakclub van Cambridge bracht later prominente spelers voort, onder wie Hugh Alexander, wiskundige, voormalig leider binnen het Enigma-project en na de Tweede Wereldoorlog een van de sterkste Britse schakers. Ook grootmeester Raymond Keene was lid. Die staat bekend om zijn enorme productie als schaakauteur en zijn verhalen over ontmoetingen met beroemdheden. Zo vertelde hij dat hij tijdens zijn studententijd in Cambridge een worstenbroodje stal van een schaal bij de kamer van prins Charles. Toen hij er nog een wilde pakken, bleek een politieagent de deur te bewaken. Ree besluit dat de partij, gemeten zonder moderne computeranalyse, verrassend degelijk schaakwerk van de Bethlem-patiënten laat zien.