Hoe de oorlog in het Midden-Oosten je energierekening raakt. Of juist niet
In dit artikel:
De gasprijs op de Amsterdamse beurs is sinds de recente aanval op Iran flink gestegen: deze week lag het tarief rond de €60 per megawattuur, enkele tientallen procenten hoger dan vlak voor de aanval. Dat is wel belangrijk relativeren: de huidige beursprijs is nog maar ongeveer een kwart van het niveau dat in februari 2022 werd bereikt na de inval van Rusland in Oekraïne.
De prijsstijging heeft een duidelijke geopolitieke oorzaak. Iran blokkeert de Straat van Hormuz — een belangrijke route voor onder andere vloeibaar aardgas (lng) — als reactie op aanvallen door Israël en de VS. Daarnaast heeft Qatar, een grote lng-leverancier aan Europa, zijn productie stilgelegd na een vermeende aanval. Samen verminderen die ontwikkelingen de aanvoer van lng richting Europa en drijven ze de groothandelsprijs op.
Niet ieder huishouden voelt dit meteen in de portemonnee: alleen huishoudens met een dynamisch contract (ongeveer 7% van de huishoudens) ervaren directe prijswijzigingen omdat hun tarief meebeweegt met de beurs. Bij vrijwel 40% van de huishoudens geldt een variabel contract; die tarieven worden een paar keer per jaar aangepast op basis van de marktsituatie. Meer dan de helft (54%) heeft een vast contract en blijft meestal pas bij de afloop van dat contract met nieuwe hogere tarieven geconfronteerd worden. Omdat veel leveranciers vaste tarieven hebben verhoogd en loyaliteitsbonussen schrapen of versoberen, kunnen huishoudens daardoor honderden euro’s per jaar duurder uitkomen.
Een stijging op de groothandelsmarkt vertaalt zich nooit één-op-één naar de consumententarief: belastingen, btw en leverancierskosten zitten er ook in. Daardoor kunnen consumentenprijsstijgingen minder sterk zijn dan de toename op de beurs.
Praktische adviezen uit het artikel: wie een lopend vast contract heeft, doet er doorgaans verstandig aan het eerst uit te zitten; vroegtijdig overstappen kan nadelig zijn. Wie niet van prijsschommelingen houdt, kan kiezen voor een vast contract, maar dat betekent ook dat je eventuele latere prijsdalingen mist. Opzegtermijnen (vaak 30 dagen) en de onvoorspelbaarheid van de geopolitieke situatie maken het lastige afwegingen.
Toezicht en consumentenwaarschuwing: de Autoriteit Consument & Markt (ACM) gaat strenger toezien op energieleveranciers en controleert vanaf 1 april of zij verplicht blijven een variabel contract en een vaste-jaar-optie aanbieden. De ACM waarschuwt ook voor misleidende verkoop via telefoon of aan de deur en adviseert consumenten aanbiedingen goed te vergelijken voordat ze tekenen.