Hoe de NSC'ers hun biezen pakten en een uitgekleed kabinet-Schoof achterlieten. 'Een puinzooi'
In dit artikel:
Het demissionaire kabinet-Schoof is voor de tweede keer ingestort nadat vrijdag tijdens de ministerraad de NSC-bewindspersonen hun ontslag indienden. Eerder al hadden PVV-ministers in juni hun biezen gepakt; nu blijft een uitgekleed kabinet over met alleen VVD en BBB als overgebleven coalitiepartners. Betrokkenen omschrijven de situatie unaniem als een puinhoop.
De directe aanleiding was een verrassing van minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp. Donderdag stuurde hij zonder voorafgaand overleg een brief naar de Tweede Kamer waarin hij aankondigde dat Nederland extra maatregelen tegen Israël nodig achtte. Veldkamp, die onder zware druk staat van links in de Kamer, plaatste daarmee collega’s voor een voldongen feit en veroorzaakte veel wrevel in de coalitie. Critici wijzen erop dat hij twee weken eerder al in een Kamerdebat duidelijk had gekregen wat van hem verwacht werd, en dat het gebrek aan interne afstemming onbegrijpelijk was.
Tijdens de gebruikelijke voorbespreking van premier Dick Schoof met de vicepremiers — Sophie Hermans (VVD), Mona Keijzer (BBB) en Eddy van Hijum (NSC) — bleek de manoeuvreerruimte klein. Van Hijum wilde dat Veldkamp voldoende “comfort” kreeg: hij moest met minstens één concrete extra maatregel terug kunnen naar de Kamer om een motie van wantrouwen van de oppositie het hoofd te bieden. De coalitiepartijen wezen er echter op dat Veldkamps handelswijze de politieke rek verder beperkte en dat ook de fracties in de Tweede Kamer niet geraadpleegd waren.
Als mogelijke uitweg kwam de motie-Paternotte in beeld: een oproep tot een Nederlandse boycot van goederen uit Israëlische nederzettingen. VVD en BBB wilden niet zover gaan en prefereren eerst een poging op Europees niveau, omdat een eenzijdige Nederlandse boycot anders deels omzeild kan worden via andere EU-lidstaten. Als compromis mocht Veldkamp de motie niet onmiddellijk afwijzen, maar werd van hem verlangd eerst de EU-route te beproeven en in de Kamer toe te zeggen dat Nederland voorbereidingen treft voor een aparte boycot mocht die route mislukken.
Hoe de gesprekken daarna precies ontspoorden, wordt verschillend beschreven. Volgens VVD- en BBB-bronnen leek een compromis dichtbij: er werd aan een brief voor de Kamer gewerkt en Van Hijum zou het voorstel kunnen accepteren. Plotseling liep Veldkamp echter weg uit de ministerraad en kondigde bij de pers zijn ontslag aan. Door dat abrupte vertrek was er geen tijd meer om aanvullende toezeggingen te doen om hem binnenboord te houden.
NSC-bronnen schetsen een andere reden: het vertrek was emotioneel maar nergens een complete verrassing. Veldkamp voelde zich al langere tijd beknot in zijn handelingsruimte en klaagde over voortdurende druk en bemoeienissen binnen de coalitie; hij kreeg volgens hen niet de ruimte om de door hem geclaimde “extra maatregelen” overtuigend te formuleren. Interne spanningen binnen NSC bestaan wel, maar bij het vertrek van de minister stond volgens die partij het oordeel centraal dat werken binnen deze coalitie niet meer mogelijk was.
Na Veldkamps aftreden volgden ook andere NSC-ministers; daarmee viel het kabinet voor de tweede keer. Premier Schoof noemde het vertrek later in de Kamer onverantwoord en sprak van een “waardeloze dag.” De Kamervergadering over de situatie in Gaza was geschorst in afwachting van duidelijkheid over welke maatregelen Nederland precies zou nemen. Voorlopig blijft onduidelijk hoe het politieke bestuur verder wordt ingevuld en welke gevolgen dit heeft voor het buitenlandbeleid en lopende besluitvorming rond Israël.
Extra context: het incident illustreert hoe gevoelig en snel escalerend het debat over de oorlog in Gaza is, en hoe een demissionair kabinet met een smalle meerderheid en interne verdeeldheid moeite heeft om eenduidig buitenlands beleid te voeren. Het vertrek van ervaren diplomaat Veldkamp vergroot de bestuurlijke onzekerheid in een periode met grote internationale en binnenlandse druk.