Hoe dans je met een dictator? „Gebruik sancties en vleierij", zegt deze Duitse historicus

In dit artikel:

De Duitse historicus Frank Bösch stelt dat de wereld zich in een periode van verzet tegen de democratie bevindt, nu autocratische leiders als Vladimir Poetin, Xi Jinping en ook Donald Trump aan invloed winnen. In een interview in Amsterdam pleit hij voor een aanpak die niet uit twee uitersten bestaat: óf complete isolatie met sancties, óf ongecontroleerde samenwerking. Volgens Bösch laat de geschiedenis van West-Duitsland zien dat gerichte sancties, diplomatieke contacten en voorwaarden soms wel invloed kunnen hebben, zoals in de Ostpolitik van Willy Brandt, waarbij onder meer politieke gevangenen werden vrijgekocht.

Tegelijk waarschuwt hij dat dit model niet voor elke dictator werkt, zeker niet voor leiders als Hitler of Stalin. Voor Poetin is volgens hem na de invasie van Oekraïne harde druk noodzakelijk, al moeten de communicatielijnen openblijven en sancties alleen kunnen worden versoepeld als Rusland concrete stappen zet. Ook rond China ziet hij weinig ruimte voor harde sancties, omdat het land economisch te machtig is. Europa moet daarom volgens hem minder afhankelijk worden van China, kritischer zijn op Chinese investeringen in cruciale infrastructuur en zelf alternatieven bieden aan armere landen.

Bösch verbindt de opmars van autocratieën ook aan factoren als de mislukte Arabische Lente, de stabiliserende werking van oliegeld en de terugkeer van religie als politieke kracht sinds de jaren zeventig. Over Trump zegt hij dat Europese landen hem niet moeten afschrijven, maar wel samen grenzen moeten stellen, omdat dreiging en druk de taal zijn die autoritaire leiders begrijpen. In Europa ziet hij voorbeelden van zowel gevaar als herstel: Hongarije en Polen bewijzen volgens hem dat democratische ommekeer mogelijk blijft als sancties, communicatie en verkiezingen samenkomen.