„Historische" wet geen garantie voor vrede in Turkije

In dit artikel:

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan heeft maandag een nieuwe kaderwet laten aannemen die een einde aan het conflict met de Koerdische PKK mogelijk moet maken. De wet biedt PKK-strijders die hun wapens inleveren de mogelijkheid terug te keren naar dorpen en steden. Ook kunnen onder voorwaarden duizenden Koerdische politieke gevangenen worden vrijgelaten. PKK-leider Abdullah Öcalan, die sinds 1999 levenslang vastzit, blijft gevangen, maar zou wel bezoek mogen ontvangen. Hij heeft de wet geprezen.

In het Koerdische zuidoosten van Turkije leidde de maatregel echter niet tot feestelijkheden. De bevolking draagt nog altijd de gevolgen van decennia van onderdrukking en geweld. De Turkse staat ontkende lange tijd het bestaan van een Koerdische identiteit, verbood de Koerdische taal en verving Koerdische plaatsnamen en namen door Turkse varianten. De PKK werd in 1978 door Öcalan opgericht en begon in 1984 een gewapende strijd voor Koerdische rechten en aanvankelijk een eigen staat. Tienduizenden mensen zijn sindsdien omgekomen.

Eerdere pogingen tot verzoening liepen stuk. Het vredesproces dat Erdogan in 2015 beëindigde, volgde op een verkiezingsnederlaag waarbij zijn AK-partij de absolute meerderheid verloor. Daarna werden opnieuw militaire operaties uitgevoerd en werden Koerdische bestuurders en burgers hard aangepakt. Vooral de gebeurtenissen in Diyarbakir en andere steden liggen nog vers in het geheugen.

De pro-Koerdische DEM-partij en oppositiepartij Yeni Yol steunen een vredesproces, maar vinden de wet onvoldoende. Zij eisen democratisering, meer bescherming voor de Koerdische taal en cultuur, afschaffing van antiterreurwetten en maatregelen om voormalige strijders in de samenleving te laten terugkeren. Ook vragen zij aandacht voor de verwerking van het oorlogsgeweld. De wet bevat daarover nauwelijks iets en zegt evenmin iets over de mogelijke vrijlating van Selahattin Demirtas, de Koerdische oppositieleider die sinds 2016 vastzit ondanks uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Critici vermoeden daarom dat Erdogan vooral politieke winst nastreeft. Volgens hen kan Öcalan steun van Koerdische parlementariërs toezeggen voor een grondwetswijziging die Erdogan een derde termijn zou toestaan. Turkijespecialist Selim Koru stelt bovendien dat de regering zelf beslist wie wordt vrijgelaten en gevangenen daardoor opnieuw kan oppakken. De verzwakte PKK heeft volgens hem weinig onderhandelingsmacht en kan geen succesvolle guerrillaoorlog meer voeren.

Oppositieleden, onder wie de opgesloten burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoglu, zeggen alleen vrede te willen die inclusief en democratisch is. Voor Erdogans tegenstanders wijst de beperkte inhoud van de kaderwet erop dat hij vooral vrede nastreeft met groepen die zijn machtspositie accepteren en hem helpen aan parlementaire steun voor een nieuwe termijn.