Historisch moment van verzoening: Sudeten-Duitsers vieren feest in Tsjechië (al is niet iedereen daar blij mee)
In dit artikel:
Dit weekend vindt in Brno (Tsjechië) voor het eerst de Sudetendeutscher Tag plaats, het jaarlijkse samenkomen van Sudeten-Duitsers dat dit jaar zijn 76e editie kent. De bijeenkomst brengt Duitstaligen die na de Tweede Wereldoorlog uit het Sudetenland werden verdreven samen voor muziek, dans, lokale gerechten en politieke toespraken. Het festival duurt tot maandag en bevat onder meer een verzoeningsmars langs historische plekken in de stad; daarbij worden ook prominente Duitse gasten verwacht, zoals de Beierse minister-president en de Duitse minister van Binnenlandse Zaken.
Het feit dat het evenement nu in Tsjechië wordt gehouden is historisch en gevoelig: het Sudetenland was voor de oorlog een grensgebied met veel Duitssprekenden. In 1938 gebruikte nazi-Duitsland die aanwezigheid als aanleiding voor annexatie (München-conferentie), en na de oorlog werden naar schatting ruim drie miljoen Duitstaligen verdreven en onteigend via de zogeheten Beneš-decreten. Die voorgeschiedenis maakt de bijeenkomst beladen in Tsjechië en blijft tot op heden een bron van spanningen in de bilaterale verhoudingen.
Organisatorisch kwam het festival op uitnodiging van een Tsjechische culturele organisatie en met medewerking van de stad Brno, deels uit een wens tot verzoening en deels vanwege toeristische belangen. De meeste Sudeten-Duitsers wonen nu in Duitsland, vooral in Beieren, waar groepsidentiteit en het behoud van eigen tradities sinds 1950 centraal staan. De aard van het festival veranderde door de jaren heen: waar vroege edities expliciet politiek herstel eisten, ligt de nadruk inmiddels vaker op samenwerking tussen Duitsland en Tsjechië en op een pro-Europees, anti-nationalistisch geluid — aldus betrokkenen.
Toch is er tegenstand: op de openingsdag betoogden zo’n 200 tegenstanders in Brno, die foto’s van slachtoffers van het naziregime droegen en de bijeenkomst als provocatie bestempelen. De Tsjechische regering toont zich kritisch, deels onder druk van sterke rechtse nationalistische partijen. De organisatoren zeggen intussen afstand te hebben genomen van claims op teruggegeven land of schadevergoedingen. De komende dagen zullen de verzoeningsmars en de aanwezigheid van hoge gasten mogelijk tot nieuwe tegenprotesten leiden.