Historisch Heusden: Koningin Wilhelmina opende de Nieuwe Maasmond
In dit artikel:
Koningin Wilhelmina opende op 18 augustus 1904, vergezeld van prins-gemaal Hendrik, officieel de Nieuwe Maasmond — het eindpunt van een groot waterbouwkundig plan om de Maas en de Waal van elkaar te scheiden. De gewijzigde loop zorgde ervoor dat de Maas niet meer bij Loevestein in de Waal uitmondde maar bij Well werd afgedamd en via de Bergsche Maas en het Hollands Diep naar zee stroomde. De maatregel moest komen omdat de Waal (Rijnafvoer) en de Maas door verschillende oorzaken sterk wisselende waterstanden hadden, wat bij open verbinding herhaaldelijk leidde tot dijkdoorbraken en overstromingen in Brabant en Gelderland.
Het project was gebaseerd op de in 1883 aangenomen Wet voor de Nieuwe Maasmond en omvatte onder meer het graven van de Bergsche Maas, het afdammen bij Well, het bevaarbaar maken van het Heusdensch Kanaal, de aanleg van bruggen bij Heusden en Eiland, een sluis bij Andel en diverse afwateringskanalen. De plannen gingen terug op ontwerpen van onder anderen de waterbouwkundige Cornelis Krayenhoff (ontwerp uit 1823).
Het vorstenpaar verbleef voor het bezoek in ’s‑Hertogenbosch en maakte op donderdag 18 augustus een rit naar Heusden langs versierde dorpen die, ondanks wisselvallig weer, het koninklijk gezelschap luister bijzetten. In elk dorp werden erepoorten opgericht en kreeg de koningin bloemen aangeboden; in Heusden zelf waren grote ontvangstplechtigheden bij de Oudheusdensepoort en op de Botermarkt. Burgemeester Honcoop legde daar uit waarom de verlegging van de Maasmond noodzakelijk was. Aan de aanlegsteiger overhandigde een van de oude werklieden, P.A. Bos, de spade waarmee de dam bij Heusden was doorstoken.
Vanuit Heusden stapten Wilhelmina en gezelschap aan boord van de raderboot Krayenhoff, de directieboot van Rijkswaterstaat, om de vaartocht over de Nieuwe Rivier naar Andel te maken. De boot, feestelijk uitgedost, stoomde de rivier op en brak symbolisch door een versierde draad; trompetten en kanonschoten markeerden het moment. Bij de Wilhelminasluis bij Andel onthulde de koningin vervolgens een grote gedenksteen op een plechtigheid waarvoor vele autoriteiten en een schare toeschouwers waren samengekomen. De minister van Waterstaat sprak over de voorbereiding en uitvoering van dit omvangrijke werk; Wilhelmina refereerde aan eerdere waterstaatinitiatieven van koning Willem I.
Na de onthulling keerde het koninklijk gezelschap via het Heusdensch Kanaal, de Maas en de Dieze terug naar ’s‑Hertogenbosch. Onderweg begroetten vele mensen, vaak per sierlijke sloep, de passerende Krayenhoff. Als blijvende herinnering werd later een hardstenen gedenkplaat tegen de Visbankmuur bevestigd.
De opening van de Nieuwe Maasmond markeerde het einde van een langdurig waterstaatkundig vraagstuk in Nederland: door de gescheiden afvoer van Rijn- en Maaswater nam de kans op gecombineerde piekafvoeren en daarmee grootschalige overstromingen aanzienlijk af, terwijl ook de scheepvaart en afwatering gebaat waren bij de nieuwe infrastructuur.