Historisch Heusden: De Vliedbergkerk, slopen of herbestemmen?
In dit artikel:
In de jaren vijftig transformeerde de gemeente Vlijmen de Konijnenberg tot een nieuwe woonwijk; vanaf 20 september 1956 werden de eerste huizen in de Meester Driessenstraat betrokken. Door de snelle groei ontstond al gauw behoefte aan een eigen kerk. Nadat er aanvankelijk diensten in omliggende dorpen en in een zaaltje van café De Vliedberg werden gehouden, benoemde het bisdom in 1960 kapelaan Chiem Kamp tot bouwpastoor. Er werd meteen gekozen voor een definitieve kerk; op 9 juni 1963 werd de nieuwgebouwde kerk van de parochie “De Goddelijke Voorzienigheid” geconsacreerd door bisschop Bekkers. De bouw kostte ƒ623.000,-, gefinancierd met bisdomsubsidies, gemeentelijke bijdragen en acties van parochianen.
Architect Hans Koldewey ontwierp een zaalkerk voor 900 zitplaatsen, een klokkentoren en pastorie. Het ontwerp week af van traditionele naoorlogse basiliekvormen en sloot aan bij de na-Vaticaans Concilie-gedachte van zicht op het altaar en de priester naar de gelovigen. De bouwstijl combineerde naoorlogs modernisme met traditionele ambachtelijke elementen — het zogenaamde “Shake-Hands”-principe — met stalen spanten voor een overspanning van 23 meter zonder kolommen, gemetselde gevels en 237 m2 glas-in-loodramen van Jacques Frenken. De laagste inschrijver bij aanbesteding was Bouwbedrijf I.B.C. uit Best.
Vanaf 2010 zocht het parochiebestuur naar een andere bestemming vanwege dalend kerkbezoek en hoge onderhoudskosten. Woonveste en later Schakelring (Mijzo) toonden interesse in vervangende woonzorgvoorzieningen. Het Cuypersgenootschap diende in juli 2011 een verzoek in om de kerk op de gemeentelijke monumentenlijst te plaatsen; het genootschap motiveerde dit met de kwaliteit van Koldeweys werk, de modernistische wederopbouwwaarde, de geïntegreerde ramen van Frenken en de stedenbouwkundige betekenis van het complex. De gemeente wees het verzoek eerst af; na bezwaar en een cultuurhistorische waardestelling raadde vrijwel alle betrokken adviespartijen aan tot bescherming, maar het college volgde uiteindelijk het standpunt van het kerkbestuur en weigerde monumentenstatus. Een rechtszaak van het Cuypersgenootschap veranderde hier niets aan, waarna de weg naar sloop openlag.
De kerk werd uit de eredienst onttrokken: pastoor Schuurmans maakte dit op 14 december 2014 bekend; op 15 maart 2015 voerde pastoor David Lebrun de officiële onttrekking uit. De parochie was kort daarvoor per 1 maart 2015 gefuseerd in de Heilige Augustinusparochie.
Op het vrijgekomen terrein werd een nieuw wooncomplex gerealiseerd met behoud van de toren als landmark. De kerk werd in juni 2015 gesloopt; in maart 2018 begon Bouwbedrijf BAM met de bouw van 50 energiezuinige appartementen, waarvan 32 voor verhuur door Woonveste en 18 voor Chapeau Woonkringen (ondersteuning voor mensen met psychische beperkingen). Het complex, gebouwd naar ontwerp van Marquart Architecten, werd op 13 september 2019 feestelijk geopend onder de naam SANTBERG — een verwijzing naar de vroegere Konijnenberg — met de toren als blijvende herinnering aan de verdwenen kerk.
Het verhaal van de Vliedbergkerk illustreert de spanning tussen erfgoedwaarden en veranderende maatschappelijke behoeften: een architectonisch representatief naoorlogs kerkgebouw dat door demografische en financiële ontwikkelingen zijn religieuze functie verloor en plaatsmaakte voor woonzorghuisvesting, terwijl elementen zoals de toren als herkenningspunt werden behouden.