Historisch dieptepunt: Hoogste rechter stelt falende Belastingdienst vrij van dwangsommen

In dit artikel:

De Raad van State heeft onlangs beslist dat de Dienst Toeslagen voor de periode van één jaar geen dwangsommen hoeft te betalen aan gedupeerden van het toeslagenschandaal. Dwangsommen zijn wettelijke boetes die bedoeld zijn om de overheid te dwingen binnen een termijn te beslissen; de hoogste bestuursrechter concludeert nu dat die sanctie “geen effect meer heeft” omdat de Belastingdienst niet naar rechterlijke uitspraken luistert.

De maatregel komt bovenop jarenlange klachten van slachtoffers die tussen 2009 en 2019 ten onrechte als fraudeurs werden bestempeld. Veel gezinnen werden gedwongen grote bedragen terug te betalen, raakten diep in de schulden, verloren huizen of zagen familierelaties en woonsituaties verwoest. Advocaat Narda Teke-Bozkurt, die tientallen slachtoffers bijstaat, meldt hevige emotionele reacties na de uitspraak; cliënten zijn radeloos en voelen zich opnieuw miskend.

Volgens de Raad van State is de hersteloperatie rond de toeslagen “volledig vastgelopen”: in het huidige tempo zou het nog zo’n 18 jaar duren voordat alle bestaande en verwachte schadeclaims zijn afgehandeld. Critici benadrukken dat de Belastingdienst eerder al miljoenen aan dwangsommen betaalde zonder problemen structureel op te lossen, waardoor het financiële drukmiddel zijn kracht verloor.

Academici en betrokkenen lezen de uitspraak als een ernstig signaal voor rechtsbescherming. Eric Poelmann, hoogleraar belastingrecht, noemt het vonnis een “zwaktebod” en hekelt dat verantwoordelijken uit de uitvoerende organisatie niet voor de rechter zijn verschenen om verantwoording af te leggen. Tegenstanders vrezen dat de beslissing ertoe leidt dat de staat in de praktijk boven de wet komt te staan: burgers krijgen geen coulance als zij te laat zijn met aangifte of boetes, terwijl de overheid volgens critici ongestraft kan blijven uitstellen.

Kort samengevat: de Raad van State haalt tijdelijk het belangrijkste dwangmiddel weg tegen de Dienst Toeslagen omdat dat instrument volgens de rechtbank niet meer werkt; slachtoffers, juristen en academici reageren met onbegrip en verontwaardiging, en wijzen op de grote humanitaire en juridische gevolgen van het aanhoudende dossierachterstand.