'Het zwembad was een plek waar ik mezelf kon laten zien'

In dit artikel:

Femke Heemskerk kijkt in zeven dilemma’s terug op haar zwemcarrière en vertelt hoe haar leven na de topsport is ingericht. De olympisch kampioen werkt tegenwoordig als teammanager van de Nederlandse zwemploeg, volgt een opleiding tot haptotherapeut en blijft actief in een boekhandel.

Lezen en zwemmen zijn voor haar allebei belangrijk. Heemskerk leest al sinds haar jeugd en deed dat ook tijdens reizen en wedstrijden. Tegelijkertijd begon ze rond haar zesde met zwemmen en groeide de sport vanaf haar dertiende uit tot een serieuze carrière. Eind 2021 beëindigde ze op 34-jarige leeftijd haar topsportloopbaan, hoewel ze nog persoonlijke records zwom. Vooral de motivatie om dagelijks te trainen was verdwenen.

Na haar afscheid bleef Heemskerk meerdere keren per week zwemmen, bij voorkeur buiten in het Amsterdamse Flevoparkbad. Het water helpt haar volgens eigen zeggen om tot rust te komen en na te denken. Daardoor kan ze in het eerste dilemma niet overtuigend kiezen tussen een bad en een boek.

Moeilijke topsporters begrijpt ze beter dan onvriendelijke klanten in de boekwinkel. Sporters reageren volgens haar vaak vanuit spanning, teleurstelling of onzekerheid. Haar werk combineert ze met een opleiding haptotherapie, waarmee ze in november 2022 begon. Ze zit inmiddels in de afstudeerfase en wil later ongeveer drie dagen per week een eigen praktijk opbouwen. Ook de boekhandel wil ze behouden, omdat ze het contact met vaste klanten en de dagelijkse omgang met nieuwe boeken waardeert.

Sinds augustus van het vorige jaar is Heemskerk teammanager van de nationale ploeg. Ze regelt onder meer praktische zaken rond trainingen en wedstrijden en ondersteunt zwemmers waar dat mogelijk is. Twee keer per jaar reist ze op freelancebasis met het team mee. Juist het helpen van sporters en het contact achter de schermen vindt ze aantrekkelijk aan de functie.

Heemskerk groeide op boven de kroeg van haar ouders in Roelofarendsveen. Die achtergrond maakte haar volgens haarzelf sociaal en flexibel. Het zwembad bood haar als kind een plek waar ze zich kon ontwikkelen en prestaties kon leveren, ondanks haar onzekerheid. Ze zegt nog altijd op zwemmen te kunnen terugvallen, ongeacht hoe ze zich voelt.

Van haar onderscheidingen hecht ze het meest aan het olympisch goud dat ze in 2008 met de estafetteploeg in Beijing won. Het was haar eerste deelname aan de Spelen en de samenwerking met Ranomi Kromowidjojo en Marleen Veldhuis maakte diepe indruk. Een individuele wereldtitel op de kortebaan uit 2014 ziet ze vooral als een persoonlijke overwinning, omdat ze toen mentaal leerde meer voor zichzelf op te komen. Ze beschouwt zichzelf van nature als sterker in een team dan individueel.

Over haar voormalige ploeggenoten spreekt Heemskerk met waardering. Met Veldhuis voelde ze direct een sterke band; haar relatie met Kromowidjojo groeide geleidelijk, maar bleef ook na haar zwemcarrière bestaan. De vroegere topsport miste volgens haar de professionele en geanalyseerde aanpak van nu, maar had ook een informele charme. Ze vindt het belangrijk dat zwemmers naast data blijven letten op hun lichamelijke gevoel en op het tempo dat ze daadwerkelijk ervaren.

Heemskerk bezit nog het Nederlandse record op de 200 meter vrije slag. Haar record op de 100 meter vrije slag, in 2015 gezwommen in 52,69 seconden, werd inmiddels verbroken door Marrit Steenbergen. Dat vindt ze juist mooi: ze bewondert Steenbergens ontwikkeling en gunt haar ook het resterende record zodra zij die afstand gaat zwemmen.