Het werk van fotograaf Jan Anninga (71) uit Sleen zit erop. Door alzheimer lukt het niet meer
In dit artikel:
Tijdens een vakantie in Luxemburg in 2022 merkten Anita (62) en haar man Jan voor het eerst dat er iets mis was: Jan reed onzekerder, worstelde met navigatie en zijn brillen en voelde zich onveilig. Thuis verergerden de klachten: geheugenproblemen en gewichtsverlies leidden na ziekenhuisonderzoek ongeveer een jaar later tot de diagnose dementie, vermoedelijk door de ziekte van Alzheimer.
Jan was beroepsfotograaf en mede-eigenaar van Fotopersbureau Jan Anninga, een bedrijf dat hij in 1983 samen met Anita startte nadat ze de contacten en het archief van fotograaf Eise Folkers hadden overgenomen. Jan werkte decennialang — ongeveer 45 jaar — voor onder meer Dagblad van het Noorden. Het leven achter de camera en het nachtelijke ontwikkelwerk waren kenmerkend voor hun vak: foto’s moesten in de doka worden klaargemaakt en op tijd per bus naar het krantenhoofdkwartier in Groningen gebracht. Jan hield vooral van sport- en dierenfotografie; hij had geduld voor lastige opdrachten en beleefde genot aan goede actiefoto’s en het volgen van FC Emmen.
Na de eerste vermoedens van dementie besloot het paar niet onmiddellijk te stoppen. Anita ging met Jan mee naar opdrachten, fungeerde als chauffeur en leerde zijn foto’s te bewerken en door te sturen, zodat hij nog ongeveer anderhalf jaar kon doorgaan. Het werk hield op toen een opdracht voor de gemeente Emmen resulteerde in onscherpe foto’s; dat was het signaal om te stoppen, en Jan reageerde daarop niet verdrietig maar eerder opgelucht.
Jan maakte tijdens zijn carrière ook traumatische beelden van branden en ongevallen; hij zocht nooit hulp bij de verwerking en zei dat de camera zijn buffer was tegen de beelden. Een van de aangrijpende incidenten betrof de dierenparkdirecteur die door een giraffe werd aangereden; Jan hielp haar toen vast te houden. Een ander persoonlijk drama was een paardenstalbrand waarbij ook een paard van Anita betrokken was.
In de afgelopen periode ging Jans achteruitgang verder: hij dwaalde ’s nachts, raakte de weg in huis kwijt en had hallucinaties en angstgedachten — soms geloofde hij dat groepen mensen hem achtervolgden of dat er oorlog was. Sinds eind oktober woont Jan op een gesloten afdeling van zorgcentrum De Paasbergen in Odoorn; daar kan personeel hem geruststellen en meedoen aan activiteiten. Anita merkt dat er diep van binnen nog iets van de fotograaf overblijft: hij pakt geregeld zijn telefoon en doet alsof hij fotografeert.
Om Jans nalatenschap veilig te stellen heeft Anita de fotocollectie en rechten — ook de oudere foto's van Eise Folkers — overgedragen aan het Drents Archief. Financieel zijn de rechten beperkt, maar voor haar vormen de beelden een belangrijk stuk regionale geschiedenis. Alzheimer, de vermoedelijke oorzaak van Jans dementie, is de meest voorkomende vorm van dementie en is ongeneeslijk; het tast eerst het geheugen en later ook dagelijkse vaardigheden aan.