Het succes van het AfD is nadrukkelijk niet alleen een Oost-Duits fenomeen

In dit artikel:

Bij de verkiezingen in Saksen-Anhalt begin september 2026 werd de AfD de grootste partij. Bijna de helft van de kiezers stemde op de partij, die in de peilingen al rond de 40 procent stond. Het resultaat is historisch: voor het eerst sinds 1945 staat een extreemrechtse partij in Duitsland dicht bij regeringsmacht. Later deze maand volgen verkiezingen in Mecklenburg-Voor-Pommeren en Berlijn.

De AfD geldt in Saksen-Anhalt sinds 2023 officieel als “gesichert rechtsextremistisch”. Volgens de binnenlandse veiligheidsdienst doet de partij met racistische, islamofobe en antisemitische uitspraken afbreuk aan de menselijke waardigheid. Ook onderhoudt zij banden met neonazi’s en andere extreemrechtse organisaties.

Wetenschappers verklaren de sterke positie van de AfD in Oost-Duitsland onder meer uit de autoritaire erfenis van de DDR, de economische en sociale ontwrichting na de hereniging, de uitstroom van jongeren en de geringe vertegenwoordiging van Oost-Duitsers in invloedrijke functies. Ook zou het maatschappelijke middenveld er zwakker zijn, doordat kerken, vakbonden en andere organisaties onder de DDR werden gemarginaliseerd. Volgens de auteur mogen deze factoren het succes echter niet tot een Oost-Duits probleem maken: de partij wint inmiddels ook terrein in West-Duitse deelstaten. In Saksen-Anhalt hielp bovendien de populaire lijsttrekker Ulrich Siegmund, die met een optimistisch toekomstverhaal niet-stemmers wist te mobiliseren.

De belangrijkste vraag is of de AfD een regering kan vormen. Dat zou gevolgen kunnen hebben voor onder meer het onderwijs, kunst en cultuur en het asielbeleid. De partij wil bijvoorbeeld regenboogvlaggen vervangen door Duitse vlaggen, aparte klassen voor kinderen van asielzoekers invoeren en “remigratie” bevorderen. Niet al deze plannen zijn juridisch uitvoerbaar, maar een AfD-regering zou de partij verder normaliseren en extreemrechts als geschikte regeringspartner legitimeren.

Daarom roept de auteur democratische partijen op gezamenlijk op te treden. Naast een mogelijk partijverbod noemt hij het grondwettelijke instrument Bundeszwang, waarmee de federale regering onder voorwaarden kan ingrijpen in een deelstaat. Democratische partijen moeten volgens hem niet de thema’s van de AfD overnemen, maar de partij scherp controleren en zelf een overtuigend, positief toekomstperspectief bieden.