Het startschot voor de begrotingsbesprekingen
In dit artikel:
De federale regering heeft recent een akkoord bereikt over 80 miljoen euro aan energiesteun, maar het echte knelpunt is de begroting. De eerste minister is op zoek naar circa 5 miljard euro om het tekort te verkleinen en de schuldgraad te temperen — een bedrag dat volgens verschillende stemmen onvoldoende is om Europese sancties of kritiek van kredietbeoordelaars af te wenden. De komende begrotingsgesprekken zullen vooral draaien om maatregelen in de sociale zekerheid en om extra belastingen voor de rijken.
N-VA-voorzitter Valerie Van Peel trekt aan de alarmbel: de huidige tekorten en internationale onzekerheden rechtvaardigen een hogere ambitie dan het huidige plan. Haar partij ziet vooral besparings- en hervormingsmogelijkheden binnen de sociale zekerheid, die tegen 2029 naar schatting 198 miljard euro zou omvatten. Concreet pleit de N-VA ervoor de controle op langdurig zieken weg te halen bij de ziekenfondsen en onder te brengen bij een onafhankelijke instantie. Bovendien wil de partij de automatische toekenning van de verhoogde tegemoetkoming aan banden leggen en invoeren dat mensen zelf via een middelentoets moeten aantonen dat ze recht hebben op die extra steun. Die voorstellen stuiten op verzet van mutualiteiten; Luc Van Gorp (Christelijke Mutualiteiten) noemt het voorstel onwaar en immoreel en benadrukt dat er al een ‘Chinese muur’ zou staan tussen controleartsen en ziekenfondsen.
Vooruit neemt deels dezelfde doelstelling — sociale voordelen toewijzen aan wie ze echt nodig heeft — maar verschilt over de instrumenten. De partij, onder leiding van Conner Rousseau, brengt opnieuw het idee van een miljonairsbelasting naar voren en wil die bovenop de bestaande meerwaardebelasting plaatsen. Oskar Seuntjens (Vooruit-fractie) wijst erop dat Vooruit ook voorstellen voor een overwinstbelasting heeft gelanceerd en stelt dat begrotingsherstel eerlijk moet gebeuren: als de rijken niet bijdragen, trekt zijn partij de grens. De sociale spanningen presenteren zich deze week scherp omdat Vooruit op 1 mei nadrukkelijk politiek geluid wil maken en kritisch is op enkele N-VA-ministers; zo leggen ze vragen bij defensie-aankopen van Theo Francken en bekritiseren ze het optreden van minister Anneleen Van Bossuyt op asiel- en migratiegebied.
De MR neemt een gematigder toon aan. Vicepremier David Clarinval verwijst naar het regeerakkoord waarin staat dat slechts een negende van een eventuele inspanning via belastingen moet komen; de liberalen willen zich vooral richten op besparingen en structurele hervormingen. Toch landen ook zij hun pijlen op de sociale zekerheid: Clarinval stelde al voor het RIZIV de controle op langdurig zieken te laten uitvoeren, omdat ziekenfondsen niet doeltreffend genoeg zouden optreden. Zowel MR als N-VA gebruiken analyses van kredietbeoordelaars om te onderbouwen dat uitgaven in de sociale zekerheid te snel groeien en dat daar dus naar gekeken moet worden.
Samengevat: de begrotingsconfrontatie die in juni moet worden aangegaan (met verwijzingen naar eerder genoemde doelen van 4 à 5 miljard) zal vooral draaien om wie de lasten van het herstel draagt en hoe de sociale zekerheid wordt hervormd. De N-VA en MR willen besparingen en meer controle binnen de sociale zekerheid, terwijl Vooruit extra inkomsten zoekt bij de allerrijksten via een miljonairsbelasting. Die combinatie van strijdpunten zal de komende onderhandelingen en de politieke stabiliteit van de federale regering sterk bepalen.