Het schooljaar van de waarheid, een pleidooi voor agency-onderwijs

In dit artikel:

De afgelopen zomer maakte volgens de auteur duidelijk dat klimaatverandering geen probleem voor de verre toekomst meer is. Hitte en droogte hebben nu al ontwrichtende gevolgen voor de samenleving. Die ontwikkeling komt bovenop de al grote mentale druk onder scholieren en studenten, die vaak kampen met depressie, angst, burn-out en gevoelens van onzekerheid, machteloosheid en uitzichtloosheid.

Onderzoekers Robert Stratford, Elena Louverdis en Mike Joy stellen in een paper in de Australian Journal of Environmental Education dat het onderwijs deze problemen soms versterkt. Zij onderscheiden vier zogenoemde ‘miserable pedagogies’: onderwijs dat bijdraagt aan de oorzaken van klimaatverandering, het probleem ontwijkt, te veel vertrouwt op technologische oplossingen of klimaatverandering wel bespreekt maar geen handelingsperspectief biedt. Jongeren beseffen volgens de auteur dat een stabiele loopbaan en een goed leven niet vanzelfsprekend zijn, maar missen vaak de vaardigheden en invloed om met die onzekerheid om te gaan. Dat vermogen noemt hij agency: zelfstandig handelen en invloed kunnen uitoefenen op het eigen leven en de omgeving.

Daartegenover staat wereldgericht onderwijs, geïnspireerd door onderwijsfilosoof Gert Biesta. Daarbij wordt de wereld juist actief de school binnengebracht, zodat studenten leren daarin een zelfstandige, kritische en constructieve positie in te nemen. Kees Klomp zegt tijdens zijn 2,5 jaar als programmamanager van het Windesheim-programma AGENCY! te hebben ervaren dat jongeren zo handelingsperspectief en veranderingsvaardigheden kunnen ontwikkelen. Hun toekomstige beroep kan volgens hem niet alleen inkomen opleveren, maar ook maatschappelijke betekenis en zingeving.

Klomp roept onderwijsprofessionals daarom op om schooljaar 2026-2027 uit te roepen tot een ‘schooljaar van de waarheid’ en meer ruimte te maken voor hoopvolle pedagogiek. Jongeren hebben volgens hem naast beroepskennis ook vaardigheden nodig om met zelfvertrouwen en actief bij te dragen aan een veranderende wereld. Zijn gratis praktijkpaper over het agency-onderwijs is beschikbaar via de website van Windesheim.