Het repressieve apparaat van Poetin draait op volle toeren

In dit artikel:

De Russische parlementsverkiezingen van 19 september 2026 zullen naar verwachting massale steun voor Vladimir Poetin en zijn militaristisch-nationalistische koers tonen. Die uitslag zegt volgens de analyse echter minder over enthousiasme onder de bevolking dan over de verregaande uitholling van de democratie sinds de grootschalige invasie van Oekraïne in 2022.

Nog voordat de stembureaus opengingen, presenteerde Poetin de verkiezingen als bewijs van een verenigd volk dat achter het vaderland en de Russische overwinning staat. Zijn taal doet denken aan de Sovjet-Unie, waar stemmen werd voorgesteld als een burgerplicht en verkiezingen vooral een symbolische bevestiging van het regime waren. Ook nu is er formeel meer keuze: kandidaten van meerdere partijen dingen mee naar 450 zetels. In de praktijk stemden die partijen sinds 2022 vrijwel eensgezind voor meer dan honderd wetten die oppositie en protest tegen de oorlog hebben onderdrukt.

De laatste partij die nog enigszins oppositioneel sentiment vertegenwoordigde, Jabloko, werd in augustus door het Hooggerechtshof van de federale kieslijst geschrapt wegens vermeende contacten met extremisten. Toch staan 117 Jabloko-kandidaten in districten nog op het stembiljet, omdat lokale autoriteiten niet overal direct konden ingrijpen. Inmiddels worden partijbureaus in onder meer Jekaterinenburg, Archangelsk en Tambov doorzocht. Medewerkers kregen boetes of korte celstraffen nadat er oude verwijzingen naar Aleksej Navalny, Pussy Riot of Memorial waren gevonden. In Karatsjaj-Tsjerkessië trok kandidaat Achmet Abazov zich terug na bedreigingen aan het adres van zijn gezin. Door intimidatie, onbekendheid en beperkte campagnemogelijkheden is een verkiezingsoverwinning voor Jabloko weinig waarschijnlijk.

Ook de grotendeels geëmigreerde oppositie is verdeeld over de aanpak. Joelija Navalnaja pleit voor ‘slim stemmen’ op de best geplaatste kandidaat tegen Verenigd Rusland, terwijl Ilja Jasjin kiezers oproept pas aan het einde van de verkiezingen te stemmen. Michail Chodorkovski ziet juist een boycot als enige juiste strategie. De opiniepeilers FOM en Vtsiom voorspellen desondanks dat Poetins partij tot 53 procent van de stemmen kan behalen, mogelijk meer dan in 2021. Dat resultaat zou volgens de analyse vooral voortkomen uit conformisme en angst, niet uit overtuiging. Veel Russen houden hun politieke opvattingen binnenshuis, zoals in de Sovjettijd.

Poetin heeft zich sinds het begin van de oorlog steeds sterker als alleenheerser gepresenteerd. Op televisie verschijnt hij vaak als de enige beslisser, terwijl ministers, gouverneurs en andere functionarissen zijn boodschap zonder zichtbare discussie herhalen. De oorlog tegen Oekraïne is nauw verbonden geraakt met zijn persoonlijke prestige. Hoewel de terreinwinst beperkt is en de Russische verliezen groot zijn, kan Poetin de strijd moeilijk beëindigen zonder de indruk te wekken dat Rusland een nederlaag heeft geleden. Zijn retoriek over een bedreigend Westen, Oekraïens ‘nazisme’ en mogelijke Europese troepeninzet wijst eerder op voortzetting of escalatie dan op een snelle diplomatieke oplossing.

De oorlog vormt inmiddels een centraal onderdeel van de Russische staatsideologie. Onderwijs, media en cultuur benadrukken militarisme, nationale eenheid en de dreiging van binnenlandse verraders. Openlijke oppositie wordt hard bestraft. Tegelijkertijd zijn de veiligheidsdiensten sterk uitgebreid. Naast de FSB, militaire inlichtingendienst GROe en binnenlandse troepen beschikken de autoriteiten onder meer over de Rosgvardija, een binnenlands leger van ongeveer 370.000 man, en de presidentiële garde FSO. Deze repressieve machtsstructuren helpen niet alleen protest te voorkomen, maar verkleinen mogelijk ook het risico dat één veiligheidsdienst een machtsgreep tegen Poetin probeert.

De oorlog legt wel een steeds grotere last op de economie. Er is hoge inflatie, het begrotingstekort groeit en bijna de helft van de overheidsuitgaven gaat naar militaire doeleinden, ongeveer zeven procent van het bruto binnenlands product. Hoge premies voor oorlogsvrijwilligers en schadevergoedingen aan nabestaanden drukken zwaar op de staatsfinanciën. Bedrijven klagen over gebrek aan investeringen en innovatie, terwijl de inkomsten uit olie en gas onzeker blijven. Toch lijkt Poetin ervan uit te gaan dat Rusland de oorlog nog lange tijd kan volhouden. Een algemene mobilisatie zou zijn gezag mogelijk wel bedreigen; zijn herhaalde ontkenningen dat die op handen is, kunnen daarom op bezorgdheid binnen het Kremlin wijzen.

De verkiezingen bevestigen zo waarschijnlijk vooral de dominantie van Poetin en de afbraak van politieke tegenmacht. Ze laten niet noodzakelijk zien hoeveel Russen zijn beleid werkelijk steunen, maar wel hoe weinig ruimte er nog is om zich daar openlijk tegen uit te spreken.