Het oudste nog werkende planetarium ter wereld hangt aan het plafond van een woonkamer in Friesland

vrijdag, 20 november 2026 (11:03) - DutchCowboys

In dit artikel:

Het planetarium van wolkammer Eise Eisinga in Franeker werd in 2023 toegevoegd aan de UNESCO-Werelderfgoedlijst. De aanleiding voor de bouw was een voorspelling van predikant Eelco Alta uit 1774. Hij waarschuwde dat een samenstand van Jupiter, Mars, Venus, Mercurius en de maan de aarde uit haar baan zou kunnen slingeren. Die voorspelling veroorzaakte onrust in Friesland en zette Eisinga mede aan tot de bouw van een model dat moest laten zien hoe het zonnestelsel werkelijk werkte.

Eisinga, geboren in 1744 in Dronrijp, had zichzelf sterrenkunde en wiskunde geleerd. In zijn woonkamer aan de huidige Eise Eisingastraat bouwde hij tussen 1774 en 1781 het oudste nog werkende planetarium ter wereld. De planeten bewegen via een ingewikkeld raderwerk over het plafond en de wand van een bedstee. Het mechanisme bevindt zich boven de kamer; voor de baan van Saturnus maakte Eisinga een houten tandrad van drie meter doorsnee in een zeer lage ruimte tussen de verdiepingen. De bouw duurde zeven jaar in plaats van de geplande paar maanden en zorgde thuis voor veel zaagsel en stof.

Eisinga opende het planetarium in 1781 voor bezoekers. UNESCO erkende het op 19 september 2023 als een uitzonderlijk bewegend schaalmodel van het zonnestelsel uit de achttiende eeuw. Het bezoekersaantal steeg vervolgens van circa 4.000 naar 12.000 per maand. In juli 2024 ontving het museum de 2,5 miljoenste bezoeker sinds de opening.

BEKIJK OOK:

Vandaag Inside: Valentijn Driessen en Johan Derksen oneens over VVD-voorstel voor terugkeer van Syriƫrs