Het opvolgen van wetten is het minimale wat van bestuurders kan worden verwacht

In dit artikel:

De spreidingswet — bedoeld om gemeenten proportioneel te laten meedelen in de opvang van asielzoekers — is de laatste jaren uitgegroeid tot symbool van het anti-migratiegevoel; rechts-populistische partijen en media bestempelden het al snel als de ‘dwangwet’. Uit een inventarisatie van ruim honderd lokale coalitieakkoorden door Trouw blijkt dat een flink aantal gemeentebesturen probeert onder uitvoering uit te komen: de coalitie in Maassluis wil geen asielzoekers opvangen, zes andere colleges streven ook naar nul, en dertien gemeenten willen het absolute minimum doen. Tegelijkertijd lijken ongeveer 80% van de gemeenten bereid rijksbeleid uit te voeren, al is dat in wezen de basistaak van openbaar bestuur.

De bereidheid van sommige gemeenten om de wet te negeren wordt mede verklaard door ondermijnend politiek gedrag in Den Haag, vooral door de VVD. Tijdens het wetgevingsproces trok de Tweede Kamerfractie van die partij zich terug terwijl staatssecretaris Eric van der Burg juist locaties probeerde te regelen. Later stemde de VVD-fractie in de Eerste Kamer wél vóór de wet, nadat burgemeesters hen hadden overtuigd van de noodzaak van onderlinge solidariteit. Die wissel toont de interne spagaat binnen de VVD: een traditionele bestuurderspartij die electorale druk van rechts-populistische concurrenten probeert te pareren — soms ten koste van consistent beleid.

VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans riep onlangs duidelijkheid: de spreidingswet moet worden uitgevoerd. Dat signaal is cruciaal voor burgemeesters en wethouders die al moeite hebben uit te leggen waarom opvang nodig is. Extra twijfel of tegenwind vanuit Den Haag maakt het voor lokale bestuurders alleen maar lastiger en ondermijnt de gezamenlijke uitvoerbaarheid van nationale afspraken.