Het nieuwste Von der Leyen-schandaal: duistere wapenaankopen
In dit artikel:
Ursula von der Leyen wordt in een reeks affaires neergezet als iemand die bij miljoenen- en miljardencontracten met oorverdovende secretiviteit werkt: van haar tijd als Duitse minister van Defensie tot haar huidige functie als voorzitter van de Europese Commissie. Centraal staan verwijten dat zij contacten met adviesbureaus, farmaceuten en wapenfabrikanten heeft bevoordeeld en tegelijk cruciale communicatie – vooral sms’jes en telefoongegevens – zou hebben gewist of niet openbaargemaakt.
Als minister van Defensie (aanvang eind 2013) voerde Von der Leyen een hervormingspakket door waarbij zij Katrin Suder als staatssecretaris benoemde. Suder haalde veel oud-collega’s van McKinsey binnen en gaf opdrachten aan bedrijven met nauwe banden met dat bureau. In 2020 werd Von der Leyen door een parlementaire onderzoekscommissie gehoord; ze zei zich van geen kwaad bewust te zijn, maar had intussen sms-berichten verwijderd over die periode.
Tijdens de coronacrisis bestelde Von der Leyen persoonlijk grote aantallen Pfizer-vaccins — naar verluidt 900 miljoen doses voor ongeveer 35 miljard euro — waarbij onderhandelingen deels via sms zouden zijn verlopen. Toezichthouders kregen niet alle gevraagde communicatie te zien. De Europese Ombudsman concludeerde eerder dat zij de regels rond aanbestedingen en het bewaren van documenten had geschonden. Een journalist van The New York Times stapte naar het Hof van Justitie van de EU en dat Hof gaf de krant gelijk; Von der Leyen verloor de zaak. Desondanks overleefde zij op 10 juli 2025 een motie van wantrouwen in het Europees Parlement.
Het nieuwste dossier betreft de massale wapenaankopen van de Commissie voor Oekraïne. Begin 2025 vroeg Europarlementariër Fabio De Masi inzage in alle ontmoetingen, telefoongesprekken en schriftelijke communicatie van Von der Leyen met defensiebedrijven vanaf medio 2024. Volgens De Masi leverde zij slechts een beperkte schriftelijke opsomming en bleven vragen over sms’jes en telefoongesprekken onbeantwoord. Hij spande daarop een procedure aan bij het Europees Hof van Justitie; een nieuw verzoek bouwt voort op zijn eerdere klacht dat het antwoord ontwijkend en onvolledig was. Het internetplatform Caliber meldde op 6 januari 2026 dat Von der Leyen mogelijk documenten over dit soort contacten heeft achtergehouden.
Kritici trekken een bredere lijn: sommigen menen dat de Europese Commissie via inkoopcontracten bevoegdheden naar zich toe trekt en tegelijk het bedrijfsleven bevoordeelt. Het Hongaarse Europarlementslid Kinga Gál en media zoals Hungary Today suggereren dat de wapenindustrie financieel profiteert van de oorlog in Oekraïne en dat de Commissie daar mogelijk ondoorzichtig in optreedt. De Masi valt Von der Leyen zelf aan als te centralistisch en autoritair in haar handelswijze.
De zaken roepen fundamentele vragen op over transparantie en verantwoording binnen de EU: in hoeverre mogen topfunctionarissen communicatie wissen of beperken, welke eisen gelden voor openbare aanbestedingen en hoe worden belangenverstrengeling en bevoordeling van bedrijven tegengegaan? Von der Leyen heeft formeel geen functieverlies geleden, maar de juridische procedures en politieke controverse houden de discussie over macht, toezicht en de rol van de Commissie in besluitvorming over defensie- en aankoopbeleid scherp gaande.