Het nieuwste lid van Nasa's elitevloot van ruimtetelescopen krijgt een ongekend brede blik op de hemel

In dit artikel:

NASA wil de ruimtetelescoop Nancy Grace Roman op zondag 30 augustus lanceren met een Falcon Heavy-raket vanaf het Kennedy Space Center in Florida. Na de start reist het observatorium naar L2, een punt op ongeveer 1,5 miljoen kilometer van de aarde waar het stabiel kan blijven onder invloed van de zon en de aarde. De missie staat gepland voor minstens vijf jaar, met een mogelijke verlenging.

Roman is gebouwd om grote delen van de hemel tegelijk te onderzoeken. Het belangrijkste instrument bestaat uit achttien detectoren die samen één grote infraroodcamera vormen. Die heeft een beeldveld dat ongeveer honderd keer ruimer is dan dat van de Hubbletelescoop. In de volledige missie moet Roman meer dan vijftig keer zoveel hemelgebied vastleggen als Hubble in drie decennia heeft bekeken.

Een belangrijk doel is meer inzicht krijgen in donkere materie en donkere energie. Donkere materie is niet rechtstreeks waarneembaar, maar lijkt door haar zwaartekracht de beweging van sterrenstelsels te beïnvloeden. Roman wil grote aantallen sterrenstelsels vastleggen en daarmee een driedimensionaal beeld van een deel van het heelal samenstellen. Dat moet helpen om de verdeling en werking van donkere materie te onderzoeken.

Ook de versnelde uitdijing van het heelal staat centraal. Wetenschappers vermoeden dat donkere energie daarvoor verantwoordelijk is, maar de eigenschappen ervan zijn onbekend en metingen geven nog geen eenduidig beeld. Roman moet nauwkeuriger bepalen hoe snel het heelal uitdijt en zo bestaande theorieën toetsen. De Europese ruimtetelescoop Euclid onderzoekt vergelijkbare vragen en bestrijkt een groter deel van de hemel, terwijl Roman dieper kan waarnemen. De gegevens van beide missies kunnen elkaar aanvullen.

Daarnaast verwacht NASA ongeveer honderdduizend nieuwe exoplaneten te vinden. Roman kan zulke planeten onder meer opsporen wanneer hun zwaartekracht het licht van een ster beïnvloedt of wanneer ze voor hun ster langs bewegen. Andere onderzoeksdoelen zijn zwarte gaten, planeten die rond jonge sterren ontstaan, supernova’s en sterren in stoffige delen van de Melkweg. Die metingen kunnen de bestaande sterrenkaart van de Europese Gaia-missie uitbreiden. Onderzoekers houden bovendien rekening met onverwachte ontdekkingen die nieuwe vragen oproepen.

Het observatorium is ongeveer zo groot als een lijnbus en bevat circa 32.000 kabels. Een bijzonder aspect van de bouw is dat onderdelen afkomstig zijn van twee nooit gelanceerde spionagesatellieten uit de Koude Oorlog. De Amerikaanse inlichtingendienst NRO schonk die rond 2011 aan NASA, waarna delen ervan in Roman zijn verwerkt.

De telescoop is genoemd naar Nancy Grace Roman, de astronoom die de eerste leiding gaf aan NASA’s afdeling voor sterrenkunde. Zij speelde een belangrijke rol bij de ontwikkeling van de wetenschappelijke ruimtevaartprogramma’s van het agentschap en bij de voorbereiding van meerdere grote ruimtetelescopen, waaronder Hubble.

Na de lancering worden de instrumenten in de eerste weken geactiveerd. Naar verwachting verschijnen ongeveer drie maanden later de eerste beelden. NASA meldde dat het project volgens de planning voorloopt en minder kost dan begroot, al kan de lanceerdatum nog veranderen.