Het monopolie van Nederlandse pensioen­fondsen is in strijd met het Europees recht

In dit artikel:

Nederland moet zijn pensioenmarkt openstellen voor buitenlandse uitvoerders, maar in de praktijk lijkt dat nog lang niet vanzelfsprekend. Aanleiding is een brief van minister Hans Vijlbrief (D66) van Sociale Zaken, waarin hij schrijft dat de huidige eis dat vooral bedrijfstakpensioenfondsen alleen door een Nederlandse stichting mogen worden uitgevoerd, in strijd is met Europese regels. Voortaan zouden ook buitenlandse pensioeninstellingen die geen winst nastreven in aanmerking moeten komen.

De zaak begon jaren geleden met een klacht van pensioenadvocaat Hans van Meerten bij de Europese Commissie. Die klaagde dat Nederland buitenlandse aanbieders onterecht buitensloot. Na een lange stilte volgde uiteindelijk alsnog een oordeel dat Nederland de vrijheid van vestiging belemmert. Van Meerten noemt dat een overwinning, maar in de pensioensector wordt het besluit ook afgedaan als vooral symbolisch.

De verandering is vooral relevant voor de grote bedrijfstakpensioenfondsen, die samen de pensioenen van ruim tien miljoen deelnemers beheren, onder meer bij ABP, PFZW, PMT, PME en BpfBOUW. Voor ondernemings- en beroepspensioenfondsen verandert er weinig: zij mochten in sommige gevallen al een buitenlandse uitvoerder kiezen. Wel blijft de eis bestaan dat tweederde van de deelnemers instemt met zo’n overstap.

Toch verwachten veel kenners niet dat sociale partners massaal naar het buitenland zullen uitwijken. Werkgevers en vakbonden hebben bij bedrijfstakfondsen veel invloed op zowel de regeling als de uitvoering, en zouden die machtspositie niet snel prijsgeven. Daarnaast spelen praktische drempels mee, zoals toezicht door buitenlandse autoriteiten en het gebrek aan vertrouwen daarin. Sommigen zien juist kansen, vooral voor kleinere fondsen of internationale werkgevers die efficiënter of goedkoper willen beleggen en administreren.

Volgens critici had de Europese Commissie sneller en strikter moeten optreden, maar zij woog de juridische strijd af tegen de gevolgen voor miljoenen Nederlanders met verplichte pensioenopbouw. Daardoor blijft de vraag vooral of de aangekondigde wetswijziging echt ruimte schept, of dat buitenlandse partijen in de praktijk alsnog buiten de deur blijven.