Het kartel durft de kiezer niet te vragen: Heerma (CDA) wil Jettens gelote burgerberaad tot 'vaste waarde in onze democratie' maken

In dit artikel:

Het Nationaal Burgerberaad Klimaat, waaraan 175 gelote Nederlanders deelnamen met een budget van 6,18 miljoen euro, staat centraal in een debat over de rol van burgerberaden in de Nederlandse democratie. Het beraad sluit vandaag af in Lunteren, in aanwezigheid van minister Pieter Heerma van Binnenlandse Zaken. Donderdag debatteerde de Tweede Kamer voor het eerst over het advies van een nationaal burgerberaad.

Het kabinet wil burgerberaden verder verankeren als vast democratisch instrument. Volgens minister Stientje van Veldhoven-van der Meer zijn ze niet bedoeld als een ideeënbus, maar om draagvlak en overeenstemming te vinden. De evaluatie stelt dat het instrument vooral geschikt is voor ingewikkelde, gepolariseerde onderwerpen waar de politiek moeilijk uitkomt. Heerma komt in het voorjaar van 2027 met lessen voor toekomstige burgerberaden en zal dan ook een onderwerp voor een volgend beraad noemen.

De auteur is daar kritisch op. Volgens de analyse kan een kabinet impopulaire of moeilijke keuzes via een gelote groep alsnog politieke legitimiteit geven, terwijl een referendum – waarbij alle kiezers zich uitspreken – buiten beeld blijft. Tijdens het Kamerdebat verwezen voorstanders van verder klimaatbeleid naar steunpercentages uit het beraad: 94 procent voor sommige voorstellen en 86 procent voor andere. FVD-Kamerlid Gideon van Meijeren stelde dat deelnemers zo worden gebruikt om eerder genomen besluiten achteraf te rechtvaardigen.

Uit de evaluatie blijkt bovendien dat het beraad weinig bekendheid geniet. In december 2025 had ongeveer een kwart van de ondervraagden ervan gehoord; in juli 2026 was dat niet verbeterd. Slechts 2 procent wist er tamelijk veel van en 8 procent kende de kabinetsreactie. Hoewel 71 procent vindt dat de Tweede Kamer over de aanbevelingen moet beslissen, steunt 44 procent een referendum over de uitkomsten. De onderzoekers achten een bindend referendum echter onwaarschijnlijk, gezien het langdurige Nederlandse referendumdebat. Ook leidde het beraad volgens de evaluatie niet tot meer vertrouwen in de democratie.

De Kamer wees eerder voorstellen af om een referendum aan burgerfora te koppelen of het klimaatberaad stop te zetten. Inmiddels heeft het kabinet ongeveer de helft van de aanbevelingen overgenomen; over achttien deelvoorstellen volgt mogelijk pas in het voorjaar een besluit. PVV-Kamerlid Alexander Kops wil het advies volledig verwerpen en nieuwe klimaatberaden uitsluiten. Zijn motie wordt dinsdag besproken. De PVV, FVD, Groep Markuszower, JA21, BBB, SGP, Keijzer en mogelijk de VVD komen samen niet aan een meerderheid: zonder steun van D66 of CDA haalt de motie de benodigde 76 zetels niet. De auteur concludeert dat een bindend correctief referendum democratischer zou zijn dan besluitvorming via een beperkte, gelote groep.