Het kabinet zit muurvast: Vakbonden eisen ijskast voor AOW-leeftijd en dreigen met massale treinstakingen
In dit artikel:
Vakbonden leggen maandag — tweede pinksterdag — een ultimatum neer: het plan om de AOW-leeftijd sneller te laten stijgen moet van tafel en geplande bezuinigingen op de WW en WIA moeten worden teruggedraaid. Omdat het kabinet volgens de bonden blijft polderen, hebben zij alvast een eerste landelijke actie aangekondigd: op woensdag 24 juni blijft het openbaar vervoer tot 08.00 uur ’s ochtends stil (treinen, bussen, trams en metro’s).
In Den Haag groeit de spanning. Minister van Sociale Zaken Hans Vijlbrief zoekt achter de schermen naar een uitweg omdat het minderheidskabinet afhankelijk is van steun buiten de coalitie, terwijl tegelijk een bezuinigingsopdracht van circa 6,5 miljard euro op de uitkeringen drukt. Het oorspronkelijke plan om de AOW-leeftijd versneld te verhogen lijkt inmiddels van de baan: zowel vakbonden als een Kamermeerderheid en werkgeversvoorzitter Coen van Oostrom van VNO-NCW hebben zich tegen dat voorstel gekeerd.
Als alternatief werkt Vijlbrief aan de zogenoemde fiscalisering van de AOW-premies: in plaats van uitsluitend werknemers via een premie (nu 17,9%) te laten bijdragen, zouden gepensioneerden deels via de inkomstenbelasting gaan meebetalen aan hun eigen AOW. Dat zou op korte termijn miljarden opleveren en het begrotingstekort van minister van Financiën Eelco Heinen verkleinen, maar het raakt ouderen direct in de portemonnee. Uit eerdere berekeningen van emeritus-hoogleraar Flip de Kam kan dit voor mensen met een klein aanvullend pensioen leiden tot een inkomensverlies van ruim veertien procent.
De fiscaliseringsplannen veroorzaken felle verdeeldheid. De vakbonden wijzen elk gesprek over dat alternatief van de hand; FNV-voorman Hans Spekman stelt dat er geen houdbaarheidsprobleem is bij de AOW en dat fiscalisering niet bespreekbaar is. Ook Nic van Holstein (Vakcentrale voor Professionals) waarschuwt tegen nieuwe dictaten. Vanuit werkgeverszijde klinkt eveneens kritiek: VNO-NCW-baas Van Oostrom pleit tegen kille boekhoudkundige oplossingen en voor een breed investeringsprogramma om structurele groei te stimuleren (onder meer door het stikstofprobleem aan te pakken, netcongestie op te lossen en regeldruk te verminderen). Ook oud-topambtenaren en bedrijfsleiders waarschuwen dat bezuinigen op sociale zekerheid maatschappelijke schade kan veroorzaken en dat groei ruimte biedt voor financiën.
Politiek levert het kabinet onzekere reacties op; CDA-leider Henri Bontenbal heeft zich eerder hardop uitgesproken voor het ongemoeid laten van de AOW maar lijkt in een minderheidscoalitie minder stellige grenzen te trekken. Met de naderende deadline, de aangekondigde stakingsactie en de interne breuklijnen binnen de coalitie en met sociale partners staat Nederland aan de vooravond van een conflictrijke periode waarin keuzes over solidariteit en begrotingsoplossingen centraal staan.