Het kabinet lijkt te mikken op een begrotingsdeal met Pro, ondanks bezwaren VVD

In dit artikel:

Het kabinet keert na het zomerreces direct terug naar de onderhandelingstafel. Volgens de nieuwe economische ramingen van het Centraal Planbureau (CPB) blijft de Nederlandse economie groeien en is zij veerkrachtig, ondanks internationale onrust. De groei valt wel lager uit dan de coalitie had beoogd. Het begrotingstekort blijft binnen de afgesproken grenzen, maar huishoudens gaan er volgend jaar gemiddeld iets op achteruit. Dat komt vooral door de oorlog in Iran en geplande lastenverzwaringen.

De CPB-ramingen vormen het startpunt voor de begrotingsonderhandelingen voor 2027. Die worden extra ingewikkeld doordat het minderheidskabinet wil bezuinigen op het sociale vangnet en tegelijk miljarden wil investeren in defensie. Volgens het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA gaat het om 2,1 miljard euro voor de krijgsmacht en 1 miljard euro voor onderwijs. Voor de financiering staan onder meer hogere belastingen voor werkenden en bedrijven en een hoger eigen risico gepland. Daarvoor is in beide Kamers nog geen meerderheid.

Premier Rob Jetten en vicepremiers Dilan Yesilgöz en Bart van den Brink spreken de komende twee weken met oppositiepartijen Pro, JA21, ChristenUnie, SGP, 50Plus en Volt. Minister van Financiën Eelco Heinen doet niet mee aan deze verkennende gesprekken, omdat die volgens hem vooral moeten gaan over politieke bereidheid en niet over financiële details. De oppositie wil eerst concrete plannen voor 2027 zien voordat zij serieus onderhandelt. Het kabinet hoopt vóór Prinsjesdag op 15 september steun te hebben, maar erkent dat dit waarschijnlijk te optimistisch is. Uiterlijk eind augustus moet de begroting naar de Raad van State.

De mogelijke samenwerking met oppositiepartijen leidt tot spanningen binnen en buiten de coalitie. Een rechtse route via JA21 en BBB lijkt moeilijk, omdat JA21 te weinig zetels heeft in de Eerste Kamer en steun van BBB noodzakelijk zou zijn. BBB werd aanvankelijk niet uitgenodigd voor de gesprekken en kreeg pas na aandringen alsnog een uitnodiging. De partij wil bovendien een grondige herziening van het stikstofbeleid, iets wat het kabinet niet ziet zitten. Ook twijfelt de coalitie aan de eenheid binnen de BBB-fractie in de senaat.

Daarom lijkt samenwerking met de linkse oppositiepartij Pro waarschijnlijker, al houdt vooral de VVD afstand. D66 en CDA vinden de zetels van Pro noodzakelijk voor een meerderheid, maar Pro betwijfelt of het kabinet werkelijk naar links wil opschuiven. De partij wil defensie wel versterken, maar de rekening vooral bij vermogenden en bedrijven leggen, in plaats van bij werkenden, zorgbehoevenden en werklozen. Ook verzet Pro zich tegen de geplande miljardenbezuinigingen op zorg en Sociale Zaken vanaf 2028.

Een snelle deal is voor beide partijen riskant. De VVD kan door rechtse concurrenten worden aangevallen als zij met Pro samenwerkt, terwijl Pro verantwoordelijk kan worden gehouden voor de hele begroting. De oppositie kan daarom langer onderhandelen en tussentijdse concessies claimen. Een harde deadline volgt halverwege november, wanneer de Tweede Kamer over het belastingplan stemt. De komende maanden moet het kabinet uiteindelijk kiezen of het steun zoekt over links of over rechts.