Het is een hele geruststelling dat Nederland in geval van crisis de beschikking heeft over genoeg afslankmedicijnen
In dit artikel:
Sinds ongeveer vier jaar voeren Nederlandse en Europese beleidsmakers het woord over ‘strategische autonomie’, maar de praktijk blijkt veel ingewikkelder dan de retoriek doet vermoeden. De columnist zet het debat uiteen aan de hand van recente gebeurtenissen in Nederland: het ingrijpen van demissionair minister van Economische Zaken Vincent Karremans bij chipmaker Nexperia, de vervolgens stilgelegde chipleveringen uit China, en twee commerciële deals die laten zien waar de overheid werkelijk prioriteit aan geeft.
Karremans stapte naar eigen zeggen in bij het in Nederland gevestigde deel van Nexperia omdat er signalen waren dat de Chinese meerderheidsaandeelhouder kennis en productie naar China wilde verplaatsen. Dat leidde prompt tot een terugtrekking van chipleveranties die belangrijk zijn voor Europese autofabrieken. De auteur wijst erop dat multinationals nu eenmaal wereldwijd middelen en productie verplaatsen op basis van kosten en aandeelhoudersbelangen — en dat politiek naïef is wie denkt dat bedrijven simpelweg ‘Europees’ gemaakt kunnen worden door ze een Europees etiket te plakken.
De afhankelijkheid van goedkope Chinese chips maakt Europese industrie kwetsbaar; autofabrikanten blijken weinig buffer te hebben ondanks miljarden aan publieke investeringen in ‘strategische autonomie’. Tegelijkertijd is het de vraag hoe ‘Europees’ bedrijven als Volkswagen en Audi nog zijn, nu veel productie, ook van elektrische auto’s, in China plaatsvindt en die bedrijven in Europa tegen maatregelen lobbyen die de transitie naar schone mobiliteit zouden versnellen.
Daarnaast illustreert de columnist twee voorbeelden van overheidspolitiek die niet primair gericht lijkt op nationale zelfvoorziening. De Amsterdamse beurs kreeg een belastingdeal aangeboden aan ijsbedrijf Magnum bij een mogelijke notering (geen dividendbelasting voorlopig), maar de praktische voordelen voor Nederland blijven dubieus omdat handel vooral internationaal en digitaal verloopt. En farmaceut Eli Lilly kondigde aan een fabriek voor afslankmedicijnen in Katwijk te bouwen, deels om nabijheid tot de EMA in Amsterdam te hebben — een vestiging die gepaard gaat met afspraken over huisvesting voor werknemers en vermoedelijk fiscale voordelen.
De conclusie is kritisch: politieke praatjes over strategische autonomie dekken niet de realiteit van moderne multinationals en hun wereldwijde keuzes. Beleid dat denkt door Europese labels of belastingprikkels autonomie te kopen, miskent de complexiteit van wereldwijde waardeketens en de belangen van aandeelhouders.