Het homohuwelijk bestaat 25 jaar. 'Het gaat over de liefde, niet over sekse'
In dit artikel:
Op 14 juni 2001 traden Alf Geurts en Thom van der Goot in Groningen in het huwelijk; voormalig burgemeester Jacques Wallage voltrok de plechtigheid nadat de wet dat voorjaar openstelde voor stellen van hetzelfde geslacht. Van der Goot, bekend als directeur van De Oosterpoort en later als artistiek leider/directeur bij Tryater en De Lawei, overleed in 2023 op 76‑jarige leeftijd. Wallage herinnert zich de dag goed en citeert nog de opmerking van het bruidspaar: „nu het mag, wil ik het ook.” Voor hem was het vanzelfsprekend vanaf het moment dat het kon te trouwen voltrekken.
De openstelling van het burgerlijk huwelijk op 1 april 2001 was een mijlpaal: Nederland was het eerste land ter wereld dat wettelijke huwelijken toeliet voor twee mannen of twee vrouwen. Die ingrijpende stap kende een voorgeschiedenis: al in 1967 vond in Rotterdam een symbolische ringenuitwisseling plaats die veel aandacht trok, en in 1998 werd als tussenoplossing het geregistreerd partnerschap ingevoerd. Juridische en politieke campagnes door onder anderen jurist Jan Wolter Wabeke, Henk Krol en D66‑politicus Boris Dittrich, en een wetsvoorstel van staatssecretaris Job Cohen (1999) leidden uiteindelijk tot de wet van 2001. Cohen zelf voltrok meteen na middernacht vier huwelijken in Amsterdam, beelden die internationaal werden opgepikt.
De betekenis van de openstelling is juridisch en symbolisch geweest. Arjen Polstra, voorzitter van COC Groningen & Drenthe, benadrukt dat het niet alleen om erkenning van liefde gaat maar vooral om gelijke behandeling en wettelijke rechten — denk aan erfrecht, naamvoering en ouderlijke zaken. Sinds 2001 zijn er in totaal ruim 36.000 huwelijken tussen partners van hetzelfde geslacht voltrokken; begin 2026 bestonden er nog ongeveer 25.000 geregistreerde echtparen van gelijk geslacht in Nederland (waarvan circa 12.000 mannenparen en 13.000 vrouwenparen). Een kleine groep oorspronkelijke stellen kan in 2026 hun 25‑jarig huwelijksjubileum vieren.
Tegelijkertijd is de maatschappelijke situatie complexer geworden. Polstra ziet dat de openstelling heeft bijgedragen aan acceptatie, maar waarschuwt ook voor een verharding in de samenleving: lhbtiq+-gerelateerd geweld neemt toe en veel mensen uit de gemeenschap voelen zich onveilig genoeg om niet openlijk hun relaties te bespreken of hand in hand te lopen. Die zorg bleek ook uit reacties bij het maken van dit artikel: meerdere stellen die na 2001 trouwden wilden niet herkenbaar over hun huwelijk spreken uit vrees voor onveilige reacties. Polstra pleit daarom voor blijvende aandacht voor de rechten en bescherming van minderheidsgroepen.
De balans van het artikel schetst zowel de historische triomf — Nederland als pionier in huwelijksgelijkheid — als de realiteit dat wettelijke gelijkstelling niet automatisch tot volledige sociale acceptatie leidt. Voor betrokkenen als Wallage bleef de kern simpel: het huwelijk gaat om liefde en gedeelde keuze, ongeacht sekse. Tegelijk roept het huidige klimaat op tot waakzaamheid om de verworven rechten en de persoonlijke veiligheid van lhbtiq+‑mensen te borgen.