'Het Grote Stroomgesprek' negeert structurele oorzaken van vol stroomnet
In dit artikel:
Het Grote Stroomgesprek, een publiekscampagne die op 20 april werd gelanceerd door Netbeheer Nederland en ontwikkeld door het Landelijk Communicatie Netwerk Klimaat (LCNK) in opdracht van het ministerie van Klimaat en Groene Groei, spoort huishoudens aan hun elektriciteitsgebruik te verschuiven. Adviezen zijn bijvoorbeeld de wasmachine op andere momenten laten draaien, elektrische auto’s ’s nachts laden en timers of slimme apps gebruiken. Doel van de campagne is volgens de makers om door gedragsaanpassing netcongestie te verminderen, zodat ook nieuwe aansluitingen voor scholen, winkels en woonwijken mogelijk blijven.
De timing van de communicatie viel samen met een praktische aanscherping: staatssecretaris Jo-Annes de Bat meldde een dag na de lancering dat het elektriciteitsnet rond Utrecht per 1 juli tijdelijk 'op slot' gaat, waardoor aanvragen voor nieuwe of zwaardere aansluitingen moeten wachten. Dat illustreert volgens de campagnevoerders dat netuitbreiding tijd, geld en ruimte kost en dat vraagsturing daarom nodig is.
Verschillende energie-experts zien de nadruk op gedragsverandering kritisch. Publicaties en commentaren van onder anderen Martien Visser, Simon Rozendaal en hoogleraar David Smeulders stellen dat het probleem niet primair is dat huishoudens veel meer stroom zijn gaan gebruiken, maar dat vraag en aanbod intenser en grilliger zijn geworden door de grootschalige inpassing van zon- en windenergie, netontwerp en ruimtelijke keuzes. Onderzoek in De Andere Krant wijst er bovendien op dat het totale elektriciteitsverbruik in Nederland sinds 2008 licht afneemt en dat er de afgelopen jaren geen duidelijke, structurele toename van de nationale piekvraag is geweest.
Critici waarschuwen dat het stimuleren van tijdsverschoven verbruik hooguit pieken kan verplaatsen maar geen extra netcapaciteit creëert. Zij noemen het inzetten op flexibele vraagsturing vooral een tijdelijke oplossing — een manier om tijd te kopen — die de onderliggende ontwerp- en capaciteitstekorten niet oplost. Smeulders benadrukte in een tv-optreden dat fysieke grenzen aan de infrastructuur blijven bestaan en dat optimisme over het oplossen van congestie met gedragsmaatregelen alleen misleidend kan zijn.
Kort samengevat: de campagne wil burgers mobiliseren om het stroomgebruik te spreiden en zo druk op het net te verminderen, maar experts vinden dat die aanpak belangrijke structurele oorzaken van netcongestie negeert en pleiten voor grotere investeringen en aanpassingen in netontwerp, opslag en ruimtelijke planning naast gedragsmaatregelen.