Het geliefde zusje van Big Brother

In dit artikel:

De auteur blikt terug op een voorstudie voor rekeningrijden waaraan hij ongeveer twintig jaar geleden werkte. De administratieve en technische verwerking leek toen al haalbaar, mede dankzij overeenkomsten met telecomsystemen. Wel waren GPS-technologie en software in auto’s in 2008 nog niet betrouwbaar genoeg voor een volwaardig systeem. Volgens de auteur is die technologie in 2026 wel voldoende ontwikkeld.

Een belangrijk bezwaar blijft de privacy. Rekeningrijden vereist gegevens over ritten, waardoor de overheid in theorie kan zien waar mensen rijden en met wie of waarheen zij onderweg zijn. De auteur vindt daarom een betrouwbare overheid en een goed afgeschermde gegevensomgeving essentieel. Tegelijk wijst hij erop dat burgers al veel digitale sporen achterlaten via telefoons, apps en technologiebedrijven.

Volgens de auteur is rekeningrijden verdedigbaar omdat gemotoriseerd verkeer veel meer maatschappelijke ruimte en kosten opeist dan alleen het wegdek. Het veroorzaakt lawaai, luchtvervuiling, onderhoudskosten, gezondheidsproblemen en verlies aan gezonde levensjaren voor omwonenden. Hij vindt dat autorijden te vaak als een vanzelfsprekend recht wordt behandeld, terwijl anderen de nadelen dragen. Hogere brandstofprijzen door schaarste zouden consumenten bovendien moeten aanzetten tot minder verbruik; kunstmatige prijsverlagingen houden volgens hem vooral de vraag in stand.

Moderne auto’s beschikken inmiddels over sensoren en rekenkracht waarmee niet alleen gereden kilometers, maar ook snelheid en ander rijgedrag kunnen worden geregistreerd. De auteur ziet daarin kansen om automobilisten feedback te geven of hen te waarschuwen voor onveilig gedrag, zoals te hard rijden of bumperkleven. Op termijn zou de auto zelfs automatisch boetes of meldingen kunnen doorgeven, maar juist dat onderstreept het risico dat voertuigen een verlengstuk van de overheid worden.

Toch vindt de auteur dat de voordelen kunnen opwegen tegen de nadelen. Wie weinig rijdt of zelden in de spits onderweg is, zou via rekeningrijden minder vaste lasten kunnen betalen. Veelrijders en spitsgebruikers zouden juist meer bijdragen aan de infrastructuur en maatschappelijke schade die zij veroorzaken. De maatregel kan volgens hem ook verkeersveiligheid, luchtkwaliteit en de keuze voor duurzamere mobiliteit bevorderen.

De invoering zal volgens de auteur veel tijd kosten en bij voorkeur Europees en direct vanuit autofabrikanten moeten worden geregeld. Een eerste stap kan een verplichte rapportfunctie in auto’s zijn, die chauffeurs inzicht geeft in hun snelheid en rijgedrag en desgewenst een rapport naar de eigenaar stuurt. Geanonimiseerde gegevens zouden later kunnen helpen om verkeersbeleid te verbeteren. Ondanks de privacyzorgen vindt hij het noodzakelijk om, gezien de grote impact van autoverkeer en de inmiddels beschikbare technologie, serieus te onderzoeken hoe autorijden veiliger en maatschappelijk eerlijker kan worden gemaakt.