"Het Gelderse platteland wordt uitgekleed"

In dit artikel:

Onafhankelijk Gelders Statenlid Marcel Roerdink bekritiseert in zijn nieuwe boek De stille staatsgreep in het huis van Thorbecke de onderbouwing van de provinciale stikstofregels. Provinciale Staten stemden op 23 september in met maatregelen voor onder meer de Veluwe, Landgoederen Brummen, Bekendelle en Willinks Weust. Sinds 23 oktober gelden daar een verbod op nieuwe veehouderijen, beperkingen voor uitbreiding van bestaande bedrijven en het gebruik van grasland, verplichtingen om ammoniakuitstoot te verminderen en eisen voor uitstootvrije werktuigen.

Volgens Roerdink kunnen vooral stalverbouwingen en de aanschaf van nieuwe machines boeren voor hoge kosten stellen. Hij raamt een luchtwasser op 100.000 tot 250.000 euro, een volledige stalrenovatie op maximaal 500.000 euro en uitstootvrije tractoren op tienduizenden euro’s per stuk. Ook gelden energiebesparingsverplichtingen voor bedrijven die jaarlijks meer dan het equivalent van 25.000 kubieke meter aardgas gebruiken. De precieze lasten hangen af van het bedrijf, bestaande technieken, uitzonderingen en beschikbare subsidies.

Roerdink stelt dat vóór het besluit onvoldoende is onderzocht of boeren deze investeringen kunnen financieren, welk inkomen overblijft en of bedrijven kunnen blijven bestaan. Het milieueffectrapport van adviesbureau Witteveen+Bos onderzocht wel gevolgen voor onder meer uitstoot, verkeer en CO2, maar had de sociaal-economische effecten voor boerenbedrijven niet in de opdracht. Ook zogenoemde botsproeven, waarin de uitvoerbaarheid en betaalbaarheid voor verschillende bedrijfssituaties zijn getest, vervangen volgens Roerdink geen brede analyse van de gezamenlijke gevolgen. De gedetailleerde financiële uitkomsten daarvan waren volgens het artikel niet beschikbaar.

De gevolgen kunnen volgens Roerdink verder reiken dan individuele boerenbedrijven. Als bedrijven stoppen, raken ook loonwerkers, veeartsen, voerleveranciers, mechanisatiebedrijven en lokale winkels klanten kwijt. Daarmee zouden voorzieningen, verenigingen en de sociale samenhang op het platteland onder druk komen te staan.

Ook de verwachte natuurwinst vindt Roerdink onvoldoende aangetoond. De Commissie voor de milieueffectrapportage oordeelde kritisch over de oorspronkelijke versie van het provinciale rapport. Volgens de Commissie werd vooral beschreven of maatregelen de uitstoot verminderen, maar niet duidelijk genoeg hoeveel stikstof daardoor daadwerkelijk in de natuur terechtkomt en in hoeverre natuurherstel wordt bereikt. Witteveen+Bos bracht later, op 2 juli 2026, een herziene versie uit. Roerdink vindt dat belangrijke tekortkomingen, waaronder het ontbreken van een financierbaarheidsonderzoek, zijn blijven bestaan. Volgens hem zijn enkele beperkingen bovendien later toegevoegd zonder dat de milieueffecten ervan in het rapport zijn onderzocht. De herziene versie is niet opnieuw door de Commissie beoordeeld.

De provincie biedt begeleiding, advies en subsidies en verwijst voor onevenredige schade naar een bestaande regeling voor nadeelcompensatie. Een deel van de steun is al beschikbaar, terwijl andere maatregelen nog worden uitgewerkt. Roerdink noemt dat onvoldoende en verwijt bestuurders afstand tot de boeren en hun families. De provincie kon vragen over de economische onderzoeken en de afweging tussen lasten en natuurwinst voor publicatie niet inhoudelijk beantwoorden.

Roerdink baseert zijn kritiek op rapporten, Statenvragen en gesprekken op boerenbedrijven. Hij is ondernemer, paardenfokker en woont in Winterswijk. Nadat hij zich bij de BBB niet meer in zijn koers herkende, ging hij verder met Groep Roerdink. Hij wil met gelijkgestemden deelnemen aan de Provinciale Statenverkiezingen van maart 2027.